B˙um okkur undir hŠkkandi olÝuver­

Gott framtak hjß ■eim fÚl÷gum. Vi­ ═slendingar ver­um a­ fara a­ mˇta orkustefnu til framtÝ­ar. OlÝuframlei­sla Ý heiminum hefur nß­ hßmarki og mun fara minnkandi ß nŠstu ßratugum. Ůegar ■a­ fer saman vi­ sÝaukna eftirspurn, getur ■a­ a­eins ■řtt hŠkkandi olÝuver­. Kolun (přrˇlřsa) ß lÝfrŠnu efni, svo sem sorpi og rŠktu­um lÝfmassa af řmsu tagi, er ein af ■eim lei­um sem tiltŠkar eru til ■ess a­ framlei­a fljˇtandi eldsneyti e­a gastegundir svo sem metan og vetni. TŠkni vi­ kolun er Ý ÷rri ■rˇun og kolunarverksmi­jur eru a­ ver­a fullkomnari og nřta n˙ hrßefni betur en hŠgt var me­ eldri tŠkni. Stofnkostna­ur er samt t÷luver­ur og samkeppnissta­a lÝfolÝunnar (bio oil) e­a lÝfdÝsilolÝunnar (bio diesel) hefur veri­ erfi­ ß marka­i. Ůrßtt fyrir allt tal um a­ dÝsilolÝa sÚ or­in dřr er h˙n enn tilt÷lulega ˇdřrt eldsneyti. Ůa­ ß eftir a­ breytast. HßvŠrar kr÷fur eru um a­ rÝkisstjˇrnir breg­ist vi­ hŠkkandi olÝuver­i me­ ■vÝ a­ minnka skattlagningu sÝna ß olÝuna. Ůa­ vŠri Ý raun ■a­ sama og a­ pissa Ý skˇinn til ■ess a­ halda lengur ß sÚr hita. Skynsamlegra er a­ yfirv÷ld Ý ÷llum l÷ndum nřti skatta af olÝu og bensÝni til ■ess a­ stu­la a­ sjßlfbŠrri orkuframlei­slu.

Ůess mß einnig geta a­ kolun er frßbŠr a­fer­ vi­ a­ leysa sorpvandamßl. Ur­un og brennsla ß lÝfrŠnu sorpi er bŠ­i sˇun ß ver­mŠtum og mikill mengunarvaldur eins og dŠmin sanna.


mbl.is Framlei­ir přrˇlřsuolÝu ˙r lÝfrŠnum ˙rgangi
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Íspin - ═slands eina von

Einhverjum kann a­ finnast ■essi yfirskrift dßlÝti­ glannaleg, sem h˙n au­vita­ er, og ekki vŠri vel komi­ fyrir landi okkar ef ekki vŠru ÷nnur rß­ til bjargar. Ůa­ er n˙ samt ■annig, sem betur fer, a­ ■egar vi­ vinnum a­ einhverju verkefni, viljum vi­ tr˙a ■vÝ a­ ■a­ lei­i til framfara fyrir land og ■jˇ­.

Ůa­ er heldur ekki alveg nˇg a­ vi­ sem vinnum a­ skˇgrŠktarmßlum vitum a­ vi­ erum a­ leggja lÝti­ lˇ­ ß vogarskßl framfaranna; vi­ viljumálÝka a­ a­rir viti af ■vÝ. Og vi­ viljum sannfŠra anna­ fˇlk um ßgŠti ■eirra verkefna sem unni­ er a­. ŮvÝ er einnig oft haldi­ fram a­ ■a­ sÚ beinlÝnis skylda starfsmanna rÝkisins a­áupplřsa almenna skattgrei­endur um ■a­, hva­a verkefni ■eir eru a­ borga fyrir me­ sk÷ttum sÝnum.

En ■etta er n˙ or­inn nˇgu langur inngangur a­ greininni sem hÚr birtist, en h˙n byggist ß erindi sem flutt var ß FrŠ­a■ingi landb˙na­arins Ý marsmßnu­i 2011. ┴ ■eirri rß­stefnu var haldin skˇgrŠktarmßlstofa Ý tilefni af al■jˇ­legu ßri skˇga sem n˙ stendur yfir.

á

Ísp ß ═slandi ľ rannsˇknir, rŠktun og nřtingá

Halldˇr Sverrisson, Rannsˇknarst÷­ SkˇgrŠktar rÝkisins ß Mˇgilsß og Landb˙na­arhßskˇla ═slandsáá

Inngangurá

┴ ═slandi finnst a­eins ein villt vaxandi tegund af asparŠttkvÝslinni, en ■a­ er blŠ÷sp (Populus tremula). BlŠ÷spin hefur mj÷g takmarka­a ˙tbrei­slu hÚr ß landi og ber aldrei frŠ. Auk ■ess er h˙n hŠgvaxta og vaxtarformi­ er yfirleitt ekki heppilegt til nřtingar Ý skˇgrŠkt. Klˇnar frß hinum Nor­url÷ndunum hafa veri­ reyndir hÚr Ý litlum mŠli, en v÷xtur ■eirra er ekki miki­ betri en ■eirra Ýslensku. Ůar eru reyndar einnig rŠkta­ir blendingar af blŠ÷sp og amerÝskri n÷tur÷sp (P. tremuloides) sem vaxa mun hra­ar og hafa einnig sřnt ßgŠtan v÷xt hÚr ß landi. Ëkostur vi­ blŠ÷spina er a­ henni er ekki hŠgt a­ fj÷lga me­ vetrargrŠ­lingum. H˙n og blendingar hennar mynda miki­ af rˇtarskotum, sem er ˇkostur Ý g÷r­um en kostur Ý teinungarŠkt ■ar sem endur˙tpl÷ntun sparast.áAlaska÷sp (P. balsamifera ssp. trichocarpa), sem barst frß Alaska til ═slands ßri­ 1944, hefur marga kosti sem blŠ÷spina skortir og hefur ■vÝ or­i­ fyrir valinu sem skˇgrŠktartrÚ. ┴ ═slandi er h˙n yfirbur­atrÚ hva­ var­ar vaxtarhra­a og har­gervi.á Skort hefur hins vegar ß vaxtar÷ryggi vÝ­a ß landinu, skemmdir af v÷ldum vor- e­a haustkals hafa veri­ tÝ­ar og heppilega klˇna hefur vanta­ fyrir ßkve­in hÚru­. Me­ kynbˇtum, sem byggja ß afkvŠmatilraunum, sem sta­settar eru vÝ­a um land, mß fß fram klˇna sem eru vel a­laga­ir a­stŠ­um ß hverjum sta­. VÝ­a eru skilyr­i erfi­ til trjßrŠktar vegna ■ess a­ sumur eru sv÷l og vindas÷m og er ■ß getur ÷spin veitt skjˇl fyrir trjßtegundir sem gera meiri hitakr÷fur.Ísp og vÝ­ir eru ■Šr trjߊttkvÝslir sem einna au­veldast er a­ kynbŠta. Ůa­ byggir ß ■vÝ a­ a­ au­velt er a­ fj÷lga tegundum af ■essum ŠttkvÝslum, ■Šr blˇmgast ungar og erf­amengi­ er lÝti­ (Weih 2004). Au­veldlega mß vÝxla saman m÷rgum tegundum aspar vegna ■ess a­ allar aspir hafa s÷mu litningat÷lu (Stettler et al. 1996).áAlgengustu aspartegundir sem rŠkta­ar eru Ý heiminum eru svart÷sp (Populus nigra) og silfur÷sp (P. alba) Ý Evrˇpu, auk alaskaaspar og balsamaspar (P. balsamifera). ═ Nor­ur AmerÝku er slÚttu÷sp (P. deltoides) t÷luvert rŠktu­. Miklu algengari Ý rŠktun eru ■ˇ tegundablendingar. ┴­ur var blendingur svartaspar og slÚttuaspar mj÷g algengur Ý Evrˇpu, og er ■a­ reyndar enn, en margir kjˇsa n˙ a­ rŠkta blendingsklˇna alaskaaspar og slÚttuaspar. Sumir klˇnar ■ess blendings hefur meiri vaxtarhra­a en ß­ur hefur ■ekkst. ═ Nor­ur Evrˇpu er n˙ t÷luvert rŠkta­ur blendingur blŠaspar og amerÝskrar n÷turaspar (P. tremuloides). Sß blendingur ■ykir mj÷g heppilegur sem hrßefni Ý trjßkvo­u fyrir gŠ­apappÝr.áŮess mß geta a­ loki­ var vi­ a­ ra­greina allt genamengi alaskaaspar ß ßri­ 2006 og var h˙n fyrsta trjßtegundin ■ar sem allt genamengi­ var kortlagt hjß. Ůetta er tali­ geta flřtt fyrir enn frekari kynbˇtum og au­velda­ beitingu erf­atŠkni. Me­al ■ess sem veri­ er a­ vinna a­ er framlei­sla erf­abreyttra klˇna me­ hßtt sellulˇsainnihald, sem gerir etanˇlframlei­slu hagkvŠmari en n˙ er tilfelli­.áá

RŠktun og rannsˇknirá

Fram til 1990 var lÝtill ßhugi ß a­ nota ÷sp Ý skˇgrŠkt ß ═slandi, en sÝ­an ■ß hefur aukin ßhersla veri­ ß hana, og n˙ eru u.■.b. 6% grˇ­ursettra skˇgarplantna af ■essari tegund. Jafnframt hafa verulegir fjßrmunir og mikil vinna veri­ l÷g­ Ý klˇnatilraunir og kynbŠtur. ┴ ßrunum 1992 til 1995 voru lag­ar ˙t klˇnatilraunir vÝ­svegar um landi­. Margar ■eirra tˇkust me­ ßgŠtum og veita n˙ ver­mŠtar upplřsingar um hva­a klˇnar henta ß ˇlÝkum ve­urfarssvŠ­um (Halldˇr Sverrisson o. fl. 2006). Freyr Ăvarsson ger­i umfangsmikla rannsˇkn ß erf­abreytileika innan Ýslensku alaskaasparinnar (Freyr Ăvarsson 2007) og skrifa­i meistararitger­ um efni­. Aspir fˇru a­ bera frŠ hÚr ß landi ß ßttunda ßratug sÝ­ustu aldar og ■ß var safna­ frŠi og ■annig ur­u fyrstu alÝslensku klˇnarnir til, og sumir ■eirra hafa rata­ Ý klˇnatilraunir SkˇgrŠktar rÝkisins. En laust fyrir 1990 voru fyrstu střr­u vÝxlanirnar ger­ar. ┴ri­ 1995 var vÝxla­ saman nokkrum klˇnum frß su­urstr÷nd Alaska og var tilgangurinn a­ fß fram klˇna sem vŠru vel a­laga­ir hafrŠnu loftslagi, og fˇru afkvŠmin Ý tilraunir ß tveim st÷­um ß Su­urlandi. ┴ri­ 1999 fannst hÚr Ý fyrsta sinn ry­sj˙kdˇmur (Melampsora larici-populina) ß alaska÷sp og ˇttu­ust sumir a­ hann gŠti torvelda­ mj÷g rŠktun aspar hÚr ß landi. Klˇnatilraunir voru smita­ar til ■ess a­ finna ˙t hvort einhverjir klˇnar hef­u mˇtst÷­u gegn ry­inu. ┴ri­ 2002 voru valdir ■rÝr klˇnar me­ sŠmilegt ry­■ol og ■eim vÝxla­ vi­ řmsa klˇna me­ gˇ­a rŠktunareiginleika. Fleiri vÝxlanir voru ger­ar ßrin 2004 og 2006. AfkvŠmunum var planta­ Ý tilraunir vÝ­a um land. Ekki vir­ast m÷rg afkvŠmanna vera laus vi­ ry­, en reynt ver­ur a­ velja ˙r afkvŠmahˇpunum einstaklinga me­ gott ry­■ol. ┴ri­ 2007 voru svo framleiddir tegundablendingar af ÷sp, sem sřna verulegan vaxtarauka mi­a­ vi­ alaska÷sp. Margir ■eirra hafa til a­ bera algj÷rt ˇnŠmi gegn asparry­i. ËvÝst er hvort ry­ ver­ur miki­ vandamßl nema ß Su­urlandi og geta ■vÝ klˇnar sem hafa gott ve­ur■ol Ý ÷­rum landshlutum lÝklega nřst ■ar ■ˇtt ■eir sÚu mˇttŠkilegir fyrir sj˙kdˇmnum. ١ eru lÝkur til a­ Ý teinungarŠkt og annarri ■Úttri rŠktun aspar ver­i alltaf nau­synlegt a­ nota klˇna me­ gott ry­■ol. á═ upphafi var alaska÷spin ß ═slandi nßnast laus vi­ alla sj˙kdˇma og meindřr. ┴ sÝ­ustu ßrum hafa komi­ til nř vandamßl og ber ■ar hŠst asparry­i­. Fi­rildalirfur hafa einnig or­i­ ßgengari ß ungum trjßm, einkum er ertuyglan (Melanchra pisi) mikilvirk sÝ­sumars. Bj÷llutegundin asparglytta (Phratora vitellinae) sem er nř hÚr ß landi hefur veri­ a­ brei­ast ˙t ß su­vesturhorni landsins. Nokkrar rannsˇknir hafa veri­ ger­ar ß asparry­i og ertuyglu og nemendur hafa vali­ ■essa ska­valda sem vi­fangsefni Ý nßmsverkefni til BS-prˇfs (Hr÷nn Gu­mundsdˇttir, 2008, Helga Ísp Jˇnsdˇttir, 2009) og SigrÝ­ur Erla Elefsen vinnur n˙ a­ meistararitger­ um erf­abreytileika asparry­s.á

Elstu skˇgarreitir sem n˙ eru til af ÷sp eru Ý Austur-H˙navatnssřslu og ß Su­urlandi. Sunnlensku skˇgarnir eru um tvÝtugt. Hrosshaga-Spˇasta­askˇgur Ý Biskupstungum, sem reyndar er blanda­ur greni, og skˇgurinn Ý Ůrßndarholti (SandlŠkjarmřri) eru ■eirra stŠrstir, en Ý Gunnarsholti er stˇr tilraunareitur. Eldri asparreitur er til ß GunnfrÝ­arst÷­um ß ┴sum Ý Austur-H˙navatnssřslu. ═ sunnlensku reitina voru valdir klˇnar frß Alaska sem vel h÷f­u reynst, einkum klˇnninn ĹI­unnĺ. Reiturinn Ý Gunnarsholti inniheldur eing÷ngu ■ann klˇn. Tilraunareitir sem lag­ir voru ˙t Ý skˇginum Ý Ůrßndarholti (SandlŠkjarmřri) Ý Gn˙pverjahreppi Ý byrjun tÝunda ßratugarins veita n˙ ver­mŠtar upplřsingar fyrir i­nvi­arverkefni­, sem unni­ er Ý samvinnu Rannsˇknast÷­varinnar ß Mˇgilsß og jßrnblendiverksmi­junnar ß Grundartanga. Einkum fßst ■ar mikilvŠgar upplřsingar um vaxtarhra­a og ßhrif mismunadi á■Úttleika trjßa ß hann og ß vaxtarformi­. SamkvŠmt mŠlingum sem ger­ar voru sumari­ 2010 er v÷xtur trjßnna mj÷g misjafn eftir ■vÝ hve ■Útt er planta­. Ůrßtt fyrir a­ hvert trÚ ver­i mun stŠrra ef r˙mt er um ■au, er lÝfmassi ß hektara meiri ef ■Útt er planta­ (Ůorbergur H. Jˇnsson og Elena Kornyakova, ˇbirt g÷gn).áŮrßtt fyrir meiri vi­arafla ■ar sem ■Útt er planta­, rÝkir ˇvissa um hva­a ■Úttleiki gefur mestu hagkvŠmnina. Stofnkostna­ur af ■Úttri pl÷ntun er meiri en ef gisi­ er planta­, vegna ■ess a­ kaupa ■arf fleiri pl÷ntur og vinna vi­ grˇ­ursetningu er meiri. Hlutfall barkar ß mˇti bolvi­i er einnig hŠrra ■ar sem ■Útt er planta­.á

RŠktunarland fyrir ÷spá

Eigi alaska÷sp a­ vaxa vel ■arf frjˇtt og hŠfilega rakt rŠktunarland. Snemma kom Ý ljˇs a­ framrŠstar mřrar henta vel til asparrŠktar. Einnig eru ne­anver­ar fjallshlÝ­ar heppilegt land fyrir ÷sp. Komi­ hefur Ý ljˇs a­ ÷sp vex vel ß ßreyrum og aurum. HÚr ß landi er nˇg af slÝku landi en skortur ß trjßtegundum sem geta numi­ ■a­. Íspin er ■vÝ kj÷rin til ■ess. H˙n ■olir a­ standa langtÝmum saman Ý vatnsˇsa jar­vegi og h˙n nŠr Ý grunnvatn ■ˇtt yfirbor­ ■ess lŠkki miki­.á

Nřting aspará

AsparrŠktun er stundu­ vÝ­a um heim til vi­ar- og trjßkvo­uframlei­slu, til skjˇlbeltarŠktar, til kolefnisbindingar og til orkuefnaframlei­slu (lÝfmassaframlei­slu). Margar aspartegundir eru nřttar, en ß sÝ­ari tÝmum eru tegundablendingar oftar en ekki uppista­an Ý rŠktuninni, ■ˇ ekki hÚr ß landi. Nřting aspar er ekki svo mj÷g frßbrug­in nřtingu annarra trjßtegunda, en aspir hafa nokkra lÝffrŠ­ilega og vistfrŠ­ilega sÚrst÷­u, og vi­ur ■eirra hefur einnig sÝn sÚrst÷ku einkenni. Segja mß a­ ß ═slandi sÚ nřting aspar varla hafin, enda ß rŠktun hennar sÚr skamma s÷gu. TrÚ sem felld hafa veri­ Ý g÷r­um hafa ■ˇ veri­ kurlu­ eins og anna­ timbur Ý sorpvinnslu og kurli­ e­a spŠnirnir nota­ Ý stÝgager­ og sem undirbur­ur undir b˙fÚ og alifugla. ═ framtÝ­inni mß b˙ast vi­ a­ notkunin ver­i mun fj÷lbreyttari en n˙ er. HÚr ß eftir er drepi­ ß nokkra nřtingarm÷guleika aspar ß ═slandi.á

SkrauttrÚ

Fyrstu ßratugina eftir a­ ÷spin kom til landsins var h˙n a­allega notu­ sem skrauttrÚ Ý gar­a. Umdeilt er hversu heppilegt er a­ planta svo stˇrvaxinni trjßtegund Ý litla heimilisgar­a, enda er t÷luvert um a­ stˇrar aspir sÚu fjarlŠg­ar ˙r g÷r­um. ┴ sÝ­ustu ßrum hefur ÷sp t÷luvert veri­ notu­ sem g÷tutrÚ og hefur ■a­ yfirleitt gefist vel og gefur g÷tum hlřlegan svip. Ísp er einnig grˇ­ursett Ý ˙tivistarsvŠ­i og skemmtigar­a og hentar ■ar afar vel. Mikill breytileiki er Ý vaxtarformi ˇlÝkra klˇna og me­ ■vÝ a­ nřta sÚr ■a­ mß koma Ý veg fyrir einsleitni Ý ˙tliti trjßa ß slÝkum svŠ­um. Ăskilegt er a­ nota einungis karlklˇna Ý ■Úttbřli, vegna ■ess a­ kventrÚ framlei­a miki­ magn af frŠull sem getur veri­ hvimlei­.á

Skjˇlbelti

Ísp Štti a­ nota mun meira Ý skjˇlbelti en n˙ er gert hÚr ß landi. Framan af voru ■a­ gar­yrkjubŠndur einir sem nřttu ÷sp Ý ■essum tilgangi. VÝ­itegundir hafa mest veri­ nota­ar Ý skjˇlbelti ß b˙j÷r­um, en vÝ­a hafa vÝ­ibelti enst illa. Ísp hentar vel, ■ar e­ h˙n nŠr a­ skapa veruleg skjˇlßhrif ß sk÷mmum tÝma, beltin ver­a hŠrri en vÝ­ibelti og endast lengur. ═ skjˇli ■eirra mß svo rŠkta a­rar trjßtegundir e­a annan nytjagrˇ­ur.á

LandgrŠ­sla

Komi­ hefur Ý ljˇs a­ ÷spin vex vel ß ßreyrum hÚr ß landi, t.d. ß Markarfljˇtsaurum. Ůetta ■arf ekki a­ koma ß ˇvart, ■ar sem ■annig vex h˙n einmitt Ý heimkynnum sÝnum Ý vestanver­ri Nor­ur-AmerÝku. ┴ slÝkum st÷­um gegnir ÷spin mikilvŠgu hlutverki vi­ a­ styrkja ßrfarvegi og draga ˙r landbroti og jar­vegsey­ingu. Auk ■ess framlei­ir h˙n lÝfmassa sem nřtist dřralÝfi Ý og vi­ ßrnar. Vel mŠtti hugsa sÚr a­ nřta alaska÷sp Ý auknum mŠli sem ßreyrategund hÚr ß landi.áá

Vi­arframlei­sla

Asparvi­ur er mj˙kur og sveigjanlegur (h÷gg■olinn) og hentar vel Ý v÷rubretti og sem bur­arvirki Ý byggingar. Vi­urinn er hins vegar ekki talin ve­ur■olinn. ═ Sviss eru til gamlar byggingar ■ar sem bur­arvirki og innrÚttingar eru a­ mestu ˙r asparvi­i. Stˇr kostur vi­ ÷spina, a.m.k. svart÷spina sem ■ar er notu­, er a­ veggjatÝtlur leggjast ekki ß vi­inn af einhverjum ßstŠ­um.Vi­urinn er lyktarlaus og ■vÝ miki­ nota­ur Ý umb˙­ir utan um matvŠli og Ý v÷rubretti. HÚr ß landi er lÝtil hef­ fyrir notkun asparvi­ar, en ß Hallormssta­ eru hafnar tilraunir me­ nřtingu vi­ar af alaska÷sp, m.a. til byggingar sˇlpalla. Asparvi­ur er einnig ˇmissandi Ý bekki Ý gufub÷­um og sßnum.á

LÝfmassi og orka

VÝ­a um heim er ÷sp notu­ sem hrßefni Ý trjßkvo­u til pappÝrsger­ar. ═ vaxandi mŠli er n˙ fari­ a­ nřta ÷sp og vÝ­i til ■ess a­ framlei­a vi­arkurl til brennslu Ý orkuverum. Einnig eru vi­arkurl og vi­arkol notu­ sem kolefnisgjafar Ý kÝsilmßlmframlei­slu, eins og gert er ß Grundartanga. VÝ­ir hefur miki­ veri­ nota­ur til lÝfmassaframlei­slu Ý Nor­ur-Evrˇpu, en n˙ er vaxandi ßhugi ß a­ nřta einnig ÷sp. Sem dŠmi mß nefna a­ Ý SvÝ■jˇ­ er n˙ veri­ a­ leggja ˙t klˇnatilraunir me­ yfir 70 asparklˇna og meira en 80 blŠasparklˇna og blendinga ß 10 st÷­um frß 55. til 64. grß­u nor­urbreiddar. ┴stŠ­an fyrir vali vÝ­i- og aspartegunda til rŠktunar og framlei­slu ß lÝfmassa er hra­ur v÷xtur og gˇ­ur endurv÷xtur frß rˇt e­a stofni. Einnig er au­velt a­ auka vaxtarhra­a og a­ra eiginleika me­ kynbˇtum eins og ß­ur er geti­ um. Au­velt a­ vÚlvŠ­a uppskerust÷rfin, einkum ef ÷spin e­a vÝ­irinn er rŠkta­ur Ý skammloturŠktun. ┌r vi­armassa er hŠgt a­ framlei­a vi­arkol, etanˇl, lÝfdÝsil, vetni, metan og řmsar gastegundir. Reyndar er ■a­ svo, a­ ˙r vi­i er hŠgt a­ framlei­a allar afur­ir sem n˙ eru framleiddar ˙r olÝu. Spurningin er einungis um hagkvŠmni framlei­slua­fer­anna.á

Kolefnisbinding

┴ sÝ­ustu ßrum hefur umrŠ­a um hnattrŠna hlřnun ve­urfars af v÷ldum aukningar koldÝoxÝ­magns Ý andr˙mslofti veri­ ßberandi. Eins og nŠrri mß geta eru hra­vaxta aspartegundir og klˇnar geysilega ÷flugir vi­ a­ binda kolefni. ═ ■vÝ sambandi er ■a­ mikilvŠgt a­ aspir vaxa hratt alveg frß byrjun, en ■urfa ekki m÷rg ßr til ■ess a­ koma sÚr fyrir ß­ur en v÷xtur hefst a­ rß­i, eins og oft gerist hjß ÷­rum trjßtegundum. Rannsˇknir hafa leitt Ý ljˇs a­ binding alaskaaspar ß kolefni er mj÷g breytileg. Vi­ gˇ­ vaxtarskilyr­i og ■Útta pl÷ntun hefur bindingin veri­ ߊtlu­ yfir 20 tonn af koldÝoxÝ­i ß hektara ß ßri. Algeng binding aspar ß skˇgrŠktarsvŠ­um er 14-16 tonn, og ß k÷ldustu svŠ­unum allt ni­ur Ý 8 tonn ß ßri, sem er einnig algeng binding Ý lerkiskˇgum (Snorrason et al. 2002) . áTÝu ßra gamall asparskˇgur Ý Gunnarsholti batt ■ˇ ekki nema 3,7 tonn af koldÝoxÝ­i ß hektara ß ßri a­ me­altali fyrstu tÝu ßrin (Bjarni D. Sigur­sson o. fl. 2005), en ■ess ber a­ geta a­ ÷spin var­ fyrir sÝendurteknu haustkali fyrstu ßrin eftir ˙tpl÷ntun. Me­ ßbur­argj÷f er hŠgt a­ auka v÷xt aspar verulega (Sigurdsson et al. 2001). LÝklegt er blendingsklˇnar gŠtu bundi­ mun meira en alaska÷spin gerir n˙, einkum ß hagstŠ­um rŠktunarsvŠ­um. ┴ meginlandi Evrˇpu bindur ÷sp 24-29 tonn af koldÝoxÝ­i ß hektara ß ßri ofanjar­ar (Deckmyn et al. 2004), og me­ ßframhaldandi kynbˇtum ß henni er tali­ m÷gulegt a­ nß fram enn meiri vexti og ■ar me­ samsvarandi meiri bindingu kolefnis.á

LÝfkol

┴hugaver­ur m÷guleiki til ■ess a­ draga ˙r koldÝoxÝ­magni Ý andr˙mslofti er kolun (pyrolysis) ß vi­i. Ůetta er Ý reynd einungis framlei­sla ß vi­arkolum, en Ý sta­ ■ess a­ nota ■au sem eldsneyti eru ■au plŠg­ ni­ur Ý jar­veg ■ar sem ■au endast Ý hundru­ e­a ■˙sundir ßra. Kolefni er ■annig teki­ ˙t ˙r kolefnishringrßsinni Ý nßtt˙runni og geymt Ý j÷r­u. Jafnframt bŠta kolin vaxtarskilyr­i plantna og stu­la ■annig a­ aukinni uppskeru nytjaplantna. Vi­arkol sem ■annig eru notu­ nefnast lÝfkol (biochar). Greinar og annar ˙rgangur frß vi­arvinnslu er mj÷g heppilegt hrßefni til framlei­slu ß lÝfkolum. Ekki er framlei­sla e­a notkun lÝfkola or­in algeng Ý heiminum, en vÝsindamenn keppast n˙ vi­ a­ rannsaka ßhrif lÝfkola ß jar­veg og pl÷ntuv÷xt og ■rˇa a­fer­ir vi­ framlei­sluna (Lehmann and Joseph 2009).á

Lokaor­á

HÚr hefur veri­ stikla­ ß stˇru um rannsˇknir ß ÷spinni, rŠktun hennar og nřtingu. Vaxandi skˇgrŠkt og aukin ■÷rf fyrir hra­vaxta trjßtegundir. Dřrar og tÝmafrekar rannsˇknir og kynbŠtur eru byrja­ar a­ skila sÚr Ý ÷ruggari og vaxtarmeiri efnivi­i.Ů÷rf er n˙ fyrir rŠktunartŠknilegar rannsˇknir svo sem tilraunir me­ ■Úttleika, grisjun og endurnřjun. UppskerutŠkni ■arf a­ ■rˇa og bŠta.Ënřttir m÷guleikar Ý umhverfisbˇtum liggja Ý aukinni notkun aspar Ý skjˇlbeltum og skjˇlskˇgum. Einnig Ý landgrŠ­slu og landbˇtum ß ßreyrum og aurum.Ënřttir m÷guleikar Ý i­na­i eru t.d. Ý vi­arframlei­slu og lÝfmassa fyrir orku og mßlmi­na­, ■ar me­ talin vi­arkolaframlei­sla.Ísp er mj÷g afkastamikil Ý kolefnisbindingu, og lÝfkol ˙r asparafur­um eru spennandi nřjung Ý landb˙na­i og einnig sem a­fer­ til a­ taka kolefni ˙r umfer­.á

Heimildirá

Arnˇr Snorrason og Stefßn Freyr Einarsson, 2002. Lands˙ttekt ß skˇgrŠktarskilyr­um. ┴fangaskřrsla1997-2002 fyrir Su­urland og Su­vesturland. Rit Mˇgilsßr Rannsˇknast÷­var SkˇgrŠktar 14: 68 bls.á

Bjarni D. Sigur­sson, Arnˇr Snorrason, Bjarki ١r Kjartansson & Brynhildur Bjarnadˇttir. 2005. Kolefşnisbinding me­ nřskˇgrŠkt. Hvar st÷ndum vi­ og hverjir eru m÷guleikarnir. FrŠ­a■ing landb˙na­arins 2005, 20-24.á

Bjarni D. Sigur­sson og Brynhildur Bjarnadˇttir. 2004. Beinar mŠlingar ß kolefnisbindingu skˇgrŠktarsşvŠ­a. FrŠ­a■ing landb˙na­arins 2004. Bls 269-272.

áDeckmyn, G., Muys, B., Garcia Quijano, J. and Ceulemans, R. (2004). Carbon sequestration following afforestation of agricultural soils: comparing oak/beech forest to short-rotation poplar coppice combining a process and a carbon accounting model. Global Change Biology. Volume 10, Issue 9, pages 1482ľ1491.á

Freyr Ăvarsson (2007) Erf­abreytileiki äÝslenskraô alaskaaspa áFrŠ­a■ing landb˙na­arins 2007. Bls. 45-46.á

Halldˇr Sverrisson, Gu­mundur Halldˇrsson og A­alsteinn Sigurgeirsson (2006). Klˇnatilraunir ß alaska÷sp. FrŠ­a■ing 2006.á

Helga Ísp Jˇnsdˇttir (2009). Mˇtsta­a asparblendinga gegn asparry­i og dreifing ry­s. BS-ritger­ frß Landb˙na­arhßskˇla ═slands 2009.á

Hr÷nn Gu­mundsdˇttir (2008). Ertuygla: ßhrif ertuyglu ß mismunandi afkvŠmahˇpa alaskaaspar. BS-ritger­ frß Landb˙na­arhßskˇla ═slands 2008.á

Lehmann, J. and Joseph, S. (ritstj.) (2009). Biochar for Environmental Management. Science and Technology. Earthscan, London, 2009. 404 bls.á

Sigurdsson, B.D.,Thorgeirsson, H. and Linder, S. (2001). Growth and dry-matter partitioning of young Populus trichocarpa in response to carbon dioxide concentration and mineral nutrient availability. Tree Physiology 21, 941ľ950.á

Snorrason, A., B. D. Sigurdsson, G. Gudbergsson, K. Svavarsdottir and Th.H. Jonsson, 2002. Carbon sequestration in forest plantations in Iceland. Icelandic Agricultural Sciences 15: 81-93.

Stettler, R. F. (1996). Biology of populus and its implications for management and conservation. NRC Research Press, 1996 - 539 sÝ­ur.Weih, M. (2004). Intensive short rotation forestry in boreal climates: present and future perspectives. Canadian Journal of Forest Research 34, 1369-1378.

Weih, M. (2004). Intensive short rotation forestry in boreal climates; present and future perspectives. Canadian Journal of Forest Research, 34, 1369-1378.

Ůorbergur H. Jˇnsson og Elena Kornyakova (2010). Ëbirtar ni­urst÷­ur.


Aspir eru heppilegustu g÷tutrÚin

Ůa­ er ekki langt sÝ­an byrja­ var a­ planta trjßm vi­ g÷tur ß ═slandi. Margir t÷ldu a­ ■etta vŠri ekki vi­ hŠfi ß ═slandi; ■a­ vŠri bara veri­ a­ apa eftir ˙tl÷ndum. A­rir t÷ldu a­ trÚ mundu eiga erfitt uppdrßttar Ý Ýslenskum g÷tum og gŠtu aldrei or­i­ ■ar til neinnar prř­i. SÝ­arnefnda sko­unin ß a­ nokkru leyti rÚtt ß sÚr. LÝf g÷tutrjßa er ekki dans ß rˇsum. Jar­vegurinn er ■jappa­ur og s˙refnissnau­ur e­a allt of ■urr Ý ■urrkatÝ­. Salt mengar oft jar­veginn og loftmengun getur ska­a­ lauf trjßnna. Menn t÷ldu a­ alaska÷sp vŠri ■a­ trÚ sem helst ■řddi a­ reyna. Satt best a­ segja hefur h˙n ■rifist framar vonum og er or­inn stˇr ■ßttur Ý ■vÝ a­ gefa mi­borginni hlřlegra yfirbrag­ en ß­ur var. Til eru margir ˇlÝkir klˇnar af ÷sp, og e.t.v. hef­i mßtt vanda vali­ betur Ý einhverjum tilvikum, en smekkurinn er au­vita­ ˇlÝkur hjß fˇlki. Ůa­ a­ rÝfa upp trÚ sem eru or­in rˇtgrˇin og hafa sanna­ sig ß sta­num og planta ÷­rum tegundum, sem ˇvÝst er hvort geta ■rifist vi­ ■essar erfi­u a­stŠ­ur, er mj÷g misrß­i­. Gar­alynur er vi­kvŠm tegund sem er hÚr ß m÷rkum ■ess a­ geta vaxi­. ReynitrÚ ■ola illa ■Úttan og loftlÝtinn jar­veg. En au­vita­ vŠri Šskilegt a­ auka fj÷lbreytnina Ý g÷tutrjßaflˇrunni og ■reifa sig ßfram me­ nřjar tegundir. En ■a­ er ˙t Ý h÷tt a­ Štla a­ rÝfa allt upp me­ rˇtum sem b˙i­ er a­ planta ß­ur en eitthva­ hefur fundist sem gŠti komi­ Ý sta­inn.


mbl.is Vilja fŠkka ÷spum Ý borginni
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Kreppan dregur lÝti­ ˙r losun

Ůa­ ■yrfti lÝklega algj÷rt hrun Ý efnahagsmßlum heimsins til ■ess a­ verulega drŠgi ˙r losun. Ůetta sřnir bara a­ ■a­ ver­a a­ koma til a­ger­ir til ■ess a­ binda koldÝoxÝ­, ef stemma ß stigu vi­ aukningu ■ess Ý andr˙msloftinu. Engin a­fer­ til bindingar er jafn einf÷ld og ßhrifarÝk og skˇgrŠkt. ═slensk stjˇrnv÷ld breg­ast vi­ ßstandinu me­ ■vÝ a­ skera ni­ur framl÷g til skˇgrŠktar, en sam■ykkja ß sama tÝma a­ aukin skˇgrŠkt sÚ besta a­ger­in til ■ess a­ draga ˙r nettˇ losun grˇ­urh˙salofttegunda. Er hŠgt a­ taka ■essa stefnu alvarlega?
mbl.is Mun minni samdrßttur en menn ßttu von ß
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

LÝfkol - innlegg Ý kolefnisumrŠ­una

á

á

Um undraefni­ lÝfkol (biochar)

┴ sÝ­ustu ßrum hefur mikil umrŠ­a or­i­ um lÝfkol (biochar, charcoal, agrichar, terra preta) sem jar­vegsbŠtandi efni. HÚr er Ý rauninni a­eins um hi­ eldforna efni vi­arkol a­ rŠ­a, en lÝfkol eru framleidd me­ ■a­ a­ markmi­i a­ vinna ■au Ý jar­veg og koma ■annig kolefni fyrir Ý varanlega geymslu. ═ jar­vegi ey­ast kolin ß hundru­um e­a ■˙sundum ßra, en ferskur lÝfmassi sem grafinn er Ý j÷r­u skilar sÝnu kolefni ˙t Ý andr˙mslofti­ ß 10-20 ßrum. A­ auki eykur Ýbl÷ndun rŠktunarjar­vegs me­ lÝfkolum pl÷ntuv÷xt, einkum Ý ˇfrjˇum og s˙rum jar­vegi.

Ůa­ er langt Ý frß a­ ■essi a­fer­ til ■ess a­ auka frjˇsemi jar­vegs sÚ nř af nßlinni. IndÝßnar ß Amazˇn-svŠ­inu hafa nota­ hana Ý meira en tv÷■˙sund ßr til ■ess a­ gera ˇfrjˇan regnskˇgajar­veginn frjˇsamari. Vi­ ■a­ d÷kknar hann og kallast terra preta ß port˙g÷lsku, en lÝfkolin hafa einnig veri­ k÷llu­ ■essu nafni vÝ­a um heim.

á

á

LÝfkol e­a vi­arkol eru framleidd me­ bruna ■ar sem lÝti­ e­a ekkert s˙refni kemst a­. Ůau eru langt frß ■vÝ a­ vera einsleit afur­. Vi­ framlei­slu ■eirra er řmiss konar lÝfmassi nota­ur sem hrßefni. Ůa­ getur veri­ trjßvi­ur, gras, hßlmur, mykja og fleira, og hin endanlega lÝfkolaafur­ veltur ß ■vÝ hvert hrßefni­ er. Framlei­slua­fer­in sem nefnist koluná(pyrolysis) rŠ­ur miklu, einkum hversu hßr hitinn ver­ur og hversu langur tÝmi er nota­ur til upphitunar. Mest af lÝfkolum og lÝfolÝu (bio-oil) fŠst vi­ 300-500 gß­u hita, en sÚ hitinn hŠrri breytist sÝfellt meira af hrßefninu Ý lofttegundir (afgas)ásvo sem kolmˇnoxÝ­, metan og vetni. SÚ gras e­a hßlmur nota­ sem hrßefni umbreytast 20-30% af efninu Ý lÝfkol, en 42-62% sÚ trjßvi­ur nota­ur Ý framlei­sluna og nřjustu tŠkni beitt. Afgasi­ er hŠgt a­ nřta ß řmsan hßtt til orkuframlei­slu. HÚr ß landiámunu afur­ir ˙r skˇgum ver­a a­alhrßefni­. ŮßámŠtti nřta bolvi­inn Ý framlei­slu vi­arkola fyrir kÝsilmßlmverksmi­jur, en greinar og lÚlegra efni yr­i nřtt sem lÝfkol. Hßlmur af korn÷krum hentar lÝka vel Ý lÝfkol.á

Myndin sřnir hve fj÷lbreytt hrßefni er hŠgt a­ nota til ■ess a­ framlei­a lÝfkol og hva­a afur­ir kolunin gefur af sÚr.

á

á

á

┴hrif ß jar­veg og pl÷ntuv÷xt

á

LÝfkolin hafa gÝfurlega stˇrt yfirbor­ sem allir frumuveggir og Š­ar Ý pl÷ntuvefnum mynda. Eitt gramm af lÝfkolum getur ■annig haft yfir 300 m2 yfirbor­, sem er ˇtr˙leg tala. Ůetta mikla yfirbor­ skapar stˇraukna jˇnskiptahŠfni Ý jar­vegi svo og auki­ yfirbor­ fyrir ÷rverur, sem eru ■arna Ý skjˇli fyrir samkeppnis- og afrßns÷rverum og Ý st÷­ugu umhverfi.

┴hrif ß pl÷ntuv÷xt eru fyrst og fremst talin stafa af ■vÝ a­ jˇnskiptaeiginleikar lÝfkolanna bŠti nřtingu nŠringarefna. Fleira hefur ■ˇ veri­ nefnt, t.d. a­ kolin veiti gagnlegum ÷rverum, eins og svepprˇtarsveppum, ßkjˇsanleg skilyr­i.

á

á

Tali­ er a­ lÝfkolin bindi stˇran hluta af nituroxÝ­um sem allajafna rj˙ka ˙r jar­vegi og einnig ammˇnÝak sem annars mundi tapast ˙r jar­veginum. áMisvÝsandi vÝsbendingar eru var­andi metan; nokkrar rannsˇknir sřna minnkun, en a.m.k. ein sřnir aukningu ß ˙tstreymi me­ tilkomu lÝfkola.

LÝfkol eru basÝsk og hŠkka sřrustig jar­vegs verulega sÚu ■au plŠg­ ni­ur Ý hann. A­ hluta til er hŠgt a­ rekja aukinn pl÷ntuv÷xt Ý s˙rum jar­vegi sem lÝfkolum hefur veri­ blanda­ Ý, til hŠkkunar sřrustigs. LÝfkolin koma ■annig Ý sta­ k÷lkunar.

Aukning Ý niturnßmi hefur mŠlst hjß belgjurtum sem rŠkta­ar voru Ý lÝfkolajar­vegi. ┴hrifin voru rakin til betra a­gengis Rhizobium-bakterÝa a­ Mo og B, en a­ einhverju leyti einnig til aukins a­gengis plantnanna a­ P , Ca og K ßsamt hŠkkun ß pH.

á

Kolefnisbinding

á

┴stŠ­a ■ess mikla ßhuga ß lÝfkolum sem blossa­ hefur upp ß sÝ­ustu ßrum mß rekja til umrŠ­unnar um takm÷rkun ß losun grˇ­urh˙saloftegunda, og ■ß einkum koldÝoxÝ­s. Notkun lÝfeldsneytis, sem er kolefnishlutlaust, hefur veri­ a­ aukast, t.d. brennsla lÝfmassa og framlei­sla ß orkuefnum ˙r honum. Hugmyndin um a­ framlei­a vi­arkol til geymslu Ý jar­vegi mun hafa komi­ fram fyrir tveimur ßratugum, en vakti litla athygli. Ůa­ sem gaf ■essari hugmynd byr undir bß­a vŠngi er aukinn ■ungi Ý kolefnisumrŠ­unni Ý heiminum og svo s˙ sta­reynd a­ Ýbl÷ndun jar­vegs Ý ÷krum me­ lÝfkolum getur auki­ uppskeru. Ůar me­ eru slegnar tvŠr flugur Ý einu h÷ggi. Unni­ hefur veri­ a­ ■vÝ a­ fß ■essa a­fer­ til kolefnisbindingar vi­urkennda Ý loftslagssßttmßla Sameinu­u ■jˇ­anna. Ef tekst a­ sřna fram ß varanleika ■essarar geymslua­fer­ar vir­ast miklar lÝkur ß a­ ■a­ takist a­ fß slÝka vi­urkenningu. Rannsˇknir hafa flestar veri­ ger­ar Ý hitabeltinu, en ending kolanna Ý jar­vegi tempra­a beltisins og ßhrif ß pl÷ntuv÷xt ■ar ■arf a­ rannsaka betur. Sveiflur ß milli frosts og ■Ý­u gŠtu t.d. auki­ ni­urbrot lÝfkola. Eins ■arf a­ rannsaka betur jar­vegsßhrif og endingu hinna ˇlÝku lÝfkolager­a.

á

Heimildir

á

Lehmann, J., J. Gaunt and M. Rondon (2006). Bio-char sequestration in terrestrial ecosystems - A review. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change 11: 403-427

á

Lehmann J. and M. Rondon (2006) Bio-char soil management on highly weathered soils in the humid tropics. In Uphoff N et al. (ed.) Biological Approaches to Sustainable Soil Systems. CRC Press, Boca Raton , FL. pp.517-530

á

Major J, Rondon M, Molina D, Riha S and Lehmann J (2010). Maize yield and nutrition during 4 years after biochar application to a Colombian savanna oxisol. Plant and Soil 333: 117-128

á

Rillig, Matthias C., Marcel Wagner, Mohamed Salem, Pedro M. Antunes, Carmen George, Hans-GŘnter Ramke, Maria-Magdalena Titirici and Markus Antonietti (2010). Material derived from hydrothermal carbonization: Effects on plant growth and arbuscular mycorrhiza. Applied Soil Ecology Volume 45, Issue 3, July 2010, Pages 238-242

á

Rondon, Marco A.á & Johannes Lehmann & Juan RamÝrez & Maria Hurtado (2007). Biological nitrogen fixation by common beans (Phaseolus vulgaris L.) increases with bio-char additions. Biol Fertil Soils 43:699-708

á

Van Zwieten, L. & S. Kimber & S. Morris & K. Y. Chan & A. Downie & J. Rust & S. Joseph & A. Cowie (2010). Effects of biochar from slow pyrolysis of papermill waste on agronomic performance and soil fertility. Plant Soil 327:235-246

á

Vefslˇ­ir

á

http://www.biochar-international.org/ukbrc

á

http://www.biochar.info/biochar.biochar-articles.cfml

á

http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7924373.stm

á

http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/richardblack/2010/08/last_year_you_could_hardly.html

á

http://eusoils.jrc.ec.europa.eu/ESDB_Archive/eusoils_docs/other/EUR24099.pdf

á

http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ef9501859

á


L˙pÝnuumrŠ­an sett Ý samhengi

Ůa­ vora­i vel Ý ßr og sumari­ hefur veri­ grˇ­ri hagstŠtt, svo allt Ý lÝfrÝkinu hefur veri­ fyrr ß fer­inni en venja var fyrr ß ßrum. ═ sÝ­asta mßnu­i var blˇmgun margra trjßa og runna ˇvenju mikil og margar jurtir ßttu einnig sitt blˇmaskei­ Ý j˙nÝ. Ein af ■eim jurtum sem setur mikinn svip ß j˙nÝmßnu­ vÝ­a Ý grennd vi­ ■Úttbřli er alaskal˙pÝnan, sem er pl÷ntutegund sem ˇ■arft er a­ kynna. UmrŠ­ur um ■essa pl÷ntu hafa oft veri­ lÝflegar, en ■ˇ lÝklega aldrei eins og n˙. Ors÷kin er skřrsla Nßtt˙rufrŠ­istofnunar ═slands (N═) og LandgrŠ­slu rÝkisins (Lr) um alaskal˙pÝnu og skˇgarkerfil og yfirlřsingar um a­ger­ir gegn l˙pÝnu og greinaskrif Ý framhaldinu.

á

L˙pÝna ß Mřrdalssandi

áVi­br÷g­ skˇgrŠktarfˇlksá

Vi­br÷g­ margra a­dßenda l˙pÝnunnar hafa veri­ h÷r­. Stofnu­ hefur veri­ fÚsbˇkarsÝ­a til stu­nings l˙pÝnunni og SkˇgrŠktarfÚlag ═slands og SkˇgrŠkt rÝkisins hafa gagnrřnt skřrsluna har­lega. Umhverfisrß­herra hefur lßti­ ■essa gagnrřni sem vind um eyrun ■jˇta og heldur fast vi­ sÝn ßform um takmarkanir ß notkun l˙pÝnu og ßform um ey­ingu hennar ß svŠ­um ■ar sem sÚrfŠ­ingar N═ telja a­ h˙n eigi ekki heima.

á

R÷k fyrir a­ger­um og mˇtr÷ká

H÷fu­r÷k l˙pÝnuandstŠ­inga hnÝga a­ ■vÝ a­ l˙pÝnan ˇgni ÷­rum pl÷ntutegundum og vistkerfum og dragi ˙r lÝffrŠ­ilegum fj÷lbreytileika. L˙pÝnuvinir draga allt ■etta Ý efa. Engum pl÷ntutegundum sÚ ˇgna­ nÚ heldur sÚu vistkerfi Ý hŠttu vegna l˙pÝnunnar. Ůeir telja einnig a­ N═ t˙lki hugtaki­ lÝffrŠ­ilegan fj÷lbreytileika mj÷g ■r÷ngt, ■ar sem a­eins sÚ liti­ ß fj÷lda ■eirra pl÷ntutegunda sem l˙pÝnan kann a­ yfirskyggja, en ekkert tillit teki­ til aukins fj÷lbreytileika ÷rvera og dřralifs Ý kj÷lfar l˙pÝnunnar. H÷fundar skřrslunnar fyrrnefndu kŠri sig einnig kollˇtta um aukna framlei­slu og lÝffrŠ­ilega bur­argetu hins nřja e­a breytta vistkerfis.

á

Framandi tegundir Ý skˇgrŠktá

Eitt atri­i skřrir ■ˇ andst÷­u skˇgrŠktarmanna ÷­ru fremur. Ůa­ er s˙ ßhersla sem oft er l÷g­ ß ska­semi innfluttra e­a framandi ßgengra plantna, eins og ■a­ er or­a­. Fullyr­ing eins og: äŮessi tegund er innflutt og ß ■vÝ ekki heima hÚrö, fer mj÷g fyrir brjˇsti­ ß skˇgrŠktarfˇlki, sem skřrist au­vita­ af ■vÝ a­ flestar trjßtegundir sem hÚr eru rŠkta­ar eru innfluttar. ┴hugafˇlki um skˇggrŠ­slu ß landinu ■ykir ■vÝ nŠrri sÚr h÷ggvi­ og ˇttast a­ ef stjˇrnv÷ld halda ßfram me­ ßform Ý anda l˙pÝnuskřrslunnar, muni r÷­in brßtt koma a­ trjß- og runnategundum sem nota­ar eru Ý skˇgrŠkt. Nřleg norsk lagasetning sřni hva­ getur gerst ef menn sofna ß ver­inum gagnvart ÷fgasinnu­um nßtt˙ruverndarm÷nnum.

á

┌tlendingahatur og a­skilna­arstefna?á

Sumum nßtt˙ruverndarsinnum ver­ur tÝ­rŠtt um innfluttar e­a framandi ßgengar tegundir og vilja gera stˇran mun ß ■eim og innlendum ßgengum tegundum. Hver eru r÷kin fyrir ■vÝ a­ skipta Ýslensku flˇrunni Ý innflutta og innlenda tegundahˇpa? Vi­ skulum vera ■ess minnug a­ eftir Ýs÷ldina voru pl÷ntutegundir ß ═slandi lÝklega a­eins fjˇr­ungur af ■eim fj÷lda sem n˙ er hÚr. Sennilega hefur um fjˇr­ungur af Ýslensku flˇrunni flust hinga­ me­ m÷nnum, viljandi e­a ˇviljandi eftir landnßm. Ůar ß me­al eru lÝkast til allar Ýslensku belgjurtirnar. ┴ sÝ­ustu ÷ld var fari­ a­ flytja nřjar pl÷ntutegundir markvisst inn Ý landi­ til reynslu, en Ý gegn um tÝ­ina hafa margar tegundir slŠ­st hinga­ meira og minna af tilviljun.

═ ■eirri vi­leitni a­ flokka pl÷ntutegundir Ý Ýslenskar og framandi tegundir lentu menn Ý ■eim vanda a­ ßkve­a hve lengi innflutt tegund ■yrfti a­ hafa veri­ ß landinu til ■ess a­ hafa ÷­last ■egnrÚtt og teljast Ýslensk. ┴tti einungis a­ telja ■Šr tegundir Ýslenskar sem sannanlega voru hÚr vi­ landnßm? Ekki gekk ■a­ vegna ■ess a­ engin veit me­ vissu um allar tegundir sem ■ß kunna a­ hafa veri­ hÚr, ■ˇtt margar sÚu ■ekktar ˙r jar­l÷gum. ┴tti a­ mi­a vi­ sautjßndu, ßtjßndu e­a nÝtjßndu ÷ld ■egar meiri heimildir voru tiltŠkar um flˇruna en ß­ur? Einhverra hluta vegna leist m÷nnum ekki ß ■a­ og ni­ursta­an var­ a­ mi­a vi­ 3. ˙tgßfu Flˇru ═slands sem kom ˙t ßri­ 1948. Allar tegundir sem ■ar eru skrß­ar skulu teljast Ýslenskar, en a­rar teljast innfluttar e­a framandi. H÷fundum Flˇru ═slands var raunar kunnugt um margar tegundir sem voru komnar hinga­ fyrir ßri­ 1948,á en h÷f­u ˇverulega ˙tbrei­slu og var ■vÝ řmist sleppt e­a skrß­ar sem slŠ­ingar.

Alaskal˙pÝnan er ein ■eirra tegunda sem ekki nß­i neinni ˙tbrei­slu fyrr en eftir mi­ja sÝ­ustu ÷ld, ■ˇtt h˙n hafi komi­ til landsins miklu fyrr. Einkum voru ■a­ skˇgrŠktarmenn sem dreif­u l˙pÝnunni til a­ byrja me­, vegna ■ess a­ ■eir h÷f­u yfir fri­u­u landi a­ rß­a. S˙ s÷gulega sta­reynd skřrir kannski a­ hluta vi­br÷g­ ■eirra vi­ ey­ingarßformunum. Seinna tˇk svo LandgrŠ­slan l˙pÝnuna Ý sÝna ■jˇnustu og sß­i sums sta­ar Ý stˇr og samfelld uppgrŠ­slusvŠ­i. LÝkja mß ■eirri breytingu sem l˙pÝnan hefur vÝ­a valdi­ ß grˇ­urfari vi­ kraftaverk. L˙pÝnan er fyrir l÷ngu komin um allt land og dreifist nokku­ hratt ˙t um mela og grundir ■ar sem ekki er sau­fjßrbeit. ═ augum sumra mßlsmetandi nßtt˙rufrŠ­inga er h˙n samt enn framandi tegund. Ůessu er ÷fugt fari­ ■egar um skordřr e­a fugla er a­ rŠ­a. Dřrin, t.d. vespur, hunangsflugur e­a glˇkollur, eru or­nir Ýslenskir borgarar ÷rfßum ßrum eftir a­ ■eirra ver­ur fyrst vart. Ůau ■urfa a­eins a­ sanna a­ ■au geti lifa­ hÚr.

á

á

Leggjum ni­ur a­skilna­arstefnuna

MÝn tillaga er s˙ a­ vi­ hŠttum a­ skipta Ýslensku flˇrunni Ý Ýslenskar og ˙tlenskar (framandi) tegundir. Allar pl÷ntutegundir sem n˙ eru Ý landinu og hafa nß­ einhverri ˙tbrei­slu Štti a­ telja Ýslenskar. Ůa­ ■ř­ir au­vita­ ekki a­ okkur lÝki vel vi­ ■Šr allar e­a a­ sumar ■eirra geti ekki or­i­ illgresi vi­ einhverjar a­stŠ­ur. Tegundir sem lengi hafa veri­ Ý landinu geta veri­ til ama engu sÝ­ur en tegundir sem nřlega hafa flust til landsins. Og til eru tegundir sem margir hef­u ˇska­ a­ ekki hef­u borist til landsins. En vi­ ver­um a­ sŠttast vi­ flˇruna okkar eins og h˙n er.

á

ËŠskilegar tegundir

Hafandi sagt ■etta vil Úg taka skřrt fram a­ til eru tegundir, sem enn eru ekki hinga­ komnar, sem vi­ ˇskum ekki eftir a­ fß til landsins. Ůar mß nefna řmsar eitra­ar tegundir, ■yrnˇttar tegundir e­a illgresi (ßgengar tegundir) af řmsu tagi. ËvÝst er hverjar ■eirra myndu nß hÚr fˇtfestu, en me­ hlřnandi ve­urfari aukast lÝkur ß ■vÝ. Ůess vegna Štti umhverfisrß­uneyti­ a­ setja sem fyrst saman lista yfir pl÷ntutegundir sem ˇleyfilegt sÚ a­ flytja inn Ý landi­. Landb˙na­arrß­uneyti­ setti fyrir l÷ngu regluger­ me­ lista yfir ■ß pl÷ntuska­valda sem banna­ er a­ flytja til landsins. Ůa­ er miklu betri og skilvirkari lei­ en s˙ sem umhverfisrß­uneyti­ hug­ist fara, sem sÚ a­ banna innflutning allra nřrra pl÷ntutegunda. Ůar var ■ˇ gert rß­ fyrir a­ hŠgt vŠri a­ veita undan■ßgu a­ fenginni ums÷gn N═. Vandamßli­ er ■ˇ alltaf a­ nß a­ kynna slÝkar reglur fyrir almenningi. Bannlista ■arf a­ kynna rŠkilega ef banni­ ß a­ nß tilgangi sÝnum.

á

Alaskal˙pÝna er ein af m÷rgum belgjurtategundumá

En svo aftur sÚ viki­ a­ l˙pÝnunni. Vel mß vera a­ alaskal˙pÝna hafi veri­ ofnotu­ ß řmsum st÷­um og menn hafi ekki sÚst fyrir Ý ßkafa sÝnum vi­ a­ bŠta landi­. ╔g hef lengi veri­ ■eirrar sko­unar a­ nřta Štti fleiri tegundir belgjurta til landbˇta. Trjßtegundir eins og elri mŠtti einnig nota vÝ­ar. ═ nř˙tkomnu SkˇgrŠktarriti er ßgŠtt yfirlit yfir tegundir belgjurta sem til greina koma. Vandinn er sß a­ frŠ af flestum ■eirra er ekki ß marka­i. ١ er frŠ af smßrategundunum fßanlegt, en ■ar er ■ˇ um stofna a­ rŠ­a sem Štla­ir eru til t˙nrŠktar en ekki landgrŠ­slu. ┴ hßlendi ═slands og vi­ erfi­ skilyr­i ß lßglendi er ■ˇ lÝklega engin tegund jafnoki alaskal˙pÝnu.


AkurskˇgrŠkt og lÝfmassi

Einf÷ld skilgreining ß skˇgrŠkt er a­ h˙n sÚ frŠ­igreinin sem fjallar um a­ planta trjßm og hir­a um ■au. SkˇgfrŠ­ingar ■Štta saman mannafla, fjßrmagn, landnotkun, vistfrŠ­i■ekkingu og verkkunnßttu ß ■ann hßtt a­ til ver­i skˇgur sem uppfyllir markmi­ rŠktunarinnar. En hva­ er ■ß trÚ? TrÚ hefur veri­ skilgreint sem vi­arkennd fj÷lŠr planta sem hefur einn megin stofn og oftast greinilega krˇnu. Runnar, sem eru margstofna trjßkenndar pl÷ntur eru ■ß ekki trÚ samkvŠmt ■essari skilgreiningu og rŠktun runna er ekki skˇgrŠkt. M÷rk milli trjßa og runna eru hins vegar oft ˇljˇs, sem sÚst vel Ý Ýslenska birkiskˇginum, og ■vÝ e.t.v. rÚtt a­ skilgreina skˇgrŠkt sem rŠktun og umhir­u vi­arplantna.

á

Frß Skaftafelli

á

SÚ liti­ ß tilganginn me­ skˇgrŠkt vandast mßli­ enn frekar. ═ sinni einf÷ldustu mynd er skˇgrŠkt fˇlgin Ý umsjˇn me­ nßtt˙ruskˇgum. Stundum er einungis um a­ger­ir eins og fri­un e­a takm÷rkun ß fj÷lda beitardřra a­ rŠ­a. ═ ÷­rum tilfellum er umhir­an fˇlgin Ý lßgmarks grisjun og ■vÝ a­ fjarlŠgja fallin trÚ. Jafnvel stÝgager­ fyrir fer­amenn og sala vei­ileyfa fellur undir starfssvi­ skˇgrŠktar.

á

┴ hinum ja­ri skˇgrŠktar er rŠktun sem mi­ar a­ framlei­slu vi­ar og lÝfmassa me­ hßmarks ar­semi Ý huga. SlÝk skˇgrŠkt ß margt sammerkt me­ akuryrkju. Enda er ■a­ svo a­ landeigandinn stendur i­ulega frammi fyrir vali um ■a­ hvort hann vill rŠkta trÚ e­a runna til framlei­slunnar e­a hvort hann ß a­ ve­ja ß stˇrvaxnar grastegundir, hamp e­a repju, svo dŠmi sÚu tekin. Ůß er a­ sjßlfs÷g­u um lÝfmassaframlei­slu a­ rŠ­a en ekki framlei­slu timburs.

á

SkˇgrŠkt sem mi­ar a­ lÝfmassaframlei­slu, og mŠtti nefna akurskˇgrŠkt, hefur mun styttri rŠktunarlotu en skˇgrŠkt sem Štlu­ er til timburframlei­slu. Algeng rŠktun varir Ý 3-20 ßr. RŠktun Ý 3-8 ßr nefnist ß ensku short rotation coppice (SRC) og hefur veri­ nefnd teinungarŠkt og ef rŠktunarlotan er 8-20 ßr er skˇgrŠktin nefnd short rotation forestry (SRF), sem gŠti kallast skˇgrŠkt me­ stutta lotu e­a skammlotuskˇgrŠkt. ═ fyrrnefndu rŠktunina veljast oft vÝ­itegundir, en aspir, elri, Eucalyptus (tr÷llatrÚ) o.fl. Ý lengri rŠktunarlotuna. Lengri rŠktunin getur gefi­ af sÚr bor­vi­ vi­ gˇ­ skilyr­i.

á

Ísp ß Hallormssta­

á

═ grannl÷ndum okkar og Ý Nor­ur-AmerÝku hefur skˇgrŠkt til lÝfmassaframlei­slu fŠrst mj÷g Ý v÷xt. Vi­urinn hefur veri­ nřttur til pappÝrsframlei­slu og til beinnar brennslu, en n˙ er Ý vaxandi mŠli leitast vi­ a­ ■rˇa hagkvŠmar a­fer­ir til ■ess a­ framlei­a ˙r lÝfmassanun fljˇtandi eldsneyti, einkum vÝnanda (etanˇl). T÷luvert hefur veri­ framleitt af vÝnanda me­ me­ bruggun korns, en m÷rgum ■ykir ■a­ sˇun, ■ar sem korn Štti fremur a­ nřta til manneldis e­a fˇ­urs.

á

Spyrja mß hvort Ýslensk skˇgrŠkt eigi eitthva­ erindi Ý orkuskˇgrŠkt. ═ ljˇsi mikillar innlendrar og sjßlfbŠrrar orkuframlei­slu kann ■a­ a­ ■ykja ˇlÝklegt. En ■ß ■arf a­ hafa Ý huga a­ um ■ri­jungur orku okkar fer til ■ess a­ knřja samg÷ngu- og flutningatŠki og fiskiskipaflotann. Etanˇl og lÝfdÝsill gŠtu ■egar tÝmar lÝ­a or­i­ mikilvŠgt eldsneyti og leyst jar­efnaeldsneyti af hˇlmi.

┴ ═slandi eru svŠ­i ■ar sem lÝti­ er um jar­hita. Ůar gŠti henta­ a­ brenna vi­i til h˙sakyndingar. ┴ Hallormssta­ ß HÚra­i er fari­ af sta­ tilraunaverkefni me­ fjarvarmaveitu frß kyndist÷­ sem brennir vi­i.

═ vissar ger­ir mßlmframlei­slu ■arf kolefnisgjafa. Sumari­ 2009 skrifu­u SkˇgrŠkt rÝkisins og Elkem ═sland undir samning umáa­ SkˇgrŠktin ˙tvega­i 1000 tonn af grisjunarvi­i ˙r Ýslenskum skˇgum Ý tilraunaverkefni ■ar sem ferskt vi­arkurl er nota­ sem kolefnisgjafi Ý sta­ jar­efnaeldsneytis Ý jßrnblendiverksmi­ju Elkem ß Grundartanga. Reynist vi­arkurli­ vel er stefnt a­ langtÝmasamningi um notkun Ýslensks i­nvi­ar ß Grundartanga. Ljˇst er a­ ■ß ver­ur ■÷rf fyrir m÷rg ■˙sund tonn af kurli ßrlega. ┴samt SkˇgrŠkt rÝkisins stˇ­u Landsamt÷k skˇgareigenda, SkˇgrŠktarfÚlag ═slands og skˇgrŠktarfÚl÷gin Ý nßgrenni verksmi­junnar a­ samningsger­inni.

á

Miki­ magn af kurli ˙r Ýslenskum vi­i er n˙ Ý nota­ sem undirbur­ur undir hesta, svÝn og fi­urfÚna­. Sß marka­ur fyrir Ýslenskt hrßefni hefur vaxi­ mj÷g eftir a­ gengi krˇnunnar fÚll og innflutningur ß spˇnum og kurli var­ ˇhagkvŠmur.

á

TrÚ fyrir lÝfmassaskˇgrŠktáá

═ m÷rgum Ýslenskum skˇgum er or­i­ tÝmabŠrt a­ grisja. Ůa­ er einkum vi­ur ˙r ■eirri grisjun sem n˙ er nřttur Ý framlei­slu undirbur­ar og Ý verkefni­ ß Grundartanga. ═slenskir skˇgar sem komnir eru ß grisjunarstig eru ekki miklir a­ v÷xtum og ■vÝ tÝmabŠrt a­ fara a­ huga a­ skˇgrŠkt sem mi­ar a­ hagkvŠmri framlei­slu ß lÝfmassa fyrir umrŠddan marka­ og til orkuefnaframlei­slu.

V÷xtur trjßa hÚr ß landi vissulega minni en vi­ bestu skilyr­i erlendis, en ■essi bestu skilyr­i eru ˇvÝ­a, og mŠlt Ý massa er v÷xturinn alls ekki svo lÝtill ß ═slandi sÚ hann borinn saman vi­ v÷xt Ý ÷­rum nor­lŠgum l÷ndum. Vi­ur er ■ar a­ auki dřr Ý flutningi og er flutningskostna­ur um fjˇr­ungur til ■ri­jungur af ver­mŠti innflutts i­nvi­ar. Einnig mß nefna a­ kostna­ur vi­ a­ koma upp i­nvi­arskˇgi hÚr ß landi er lÝklega mun minni en vÝ­a erlendis vegna minni stofnkostna­ar. Ver­ ß landi er hÚr lŠgra en vÝ­ast hvar Ý ■Úttbřlum landb˙na­arl÷ndum. HÚr er gir­ingarkostna­ur lŠgri en vÝ­a erlendis ■ar sem verjast ■arf nagdřrum og hjartardřrum. Kostna­ar vi­ ey­ingu illgresis er einnig minni Ý Ýslenskri skˇgrŠkt en vÝ­a gerist erlendis.

Tilraun ß Sˇleyjabakka

Me­ kynbˇtum og ˙rvali getum vi­ eignast klˇna og stofna sem vaxa mun hra­ar en ■au trÚ sem n˙ eru rŠktu­ og bŠtt ■annig samkeppnisst÷­u okkar. Einfaldast og fljˇtlegast er a­ kynbŠta vÝ­i og ÷sp. KynbŠtur ß ■essum ŠttkvÝslum eiga sÚr langa s÷gu ß meginlandi Evrˇpu og Ý AmerÝku. HÚr hefur t÷luvert veri­ unni­ a­ klˇnaprˇfunum ß vÝ­i og ÷sp, og ■ß a­allega unni­ me­ ˇbreyttan efnivi­ frß Alaska. Aspir fˇru a­ bera frŠ hÚr ß landi ß ßttunda ßratug sÝ­ustu aldar. ┴ Akureyri var mikil frŠmyndun laust fyrir 1980 og var ■ß safna­ frŠi. Af ■vÝ eru komnir nokkrir klˇnar sem eru Ý tilraunum Rannsˇknast÷­var SkˇgrŠktar rÝkisins ß Mˇgilsß. ┴ Hvolsvelli var safna­ frŠi 1983 og eru klˇnar af ■vÝ frŠi Ý tilraunum. Fyrsta skipulega střr­a vÝxlun var ger­ ß Mˇgilsß 1988 Ý tengslum vi­ i­nvi­arverkefni­ sem ■ß stˇ­ til a­ setja af sta­. Ůa­ var vÝxlun milli I­unnar og Keisara, en 25 klˇnar af ■eirri vÝxlun eru n˙ Ý Hellisskˇgi vi­ Selfoss og vÝ­ar ß Su­urlandi. ┴ri­ 1995 var vÝxla­ saman nokkrum klˇnum frß su­urstr÷nd Alaska og fˇru afkvŠmin Ý tilraunir ß tveim st÷­um ß Su­urlandi. Střr­ar vÝxlanir ß milli margra ˇlÝkra klˇna af alaska÷sp voru ger­ar ßrin 2002, 2004 og 2006. AfkvŠmaprˇfanir ˙r ■eim vÝxlunum hafa veri­ lag­ar ˙t vÝ­a ß landinu, og vori­ 2008 var byrja­ a­ velja efnileg trÚ ˙r ■essum tilraunum. ┴ri­ 2007 voru framleiddir tegundablendingar af ÷sp, ■ar sem alaska÷sp og slÚttu÷sp (Populus deltoides) var vÝxla­, og ˙r ■eim efnivi­i er n˙ veri­ a­ velja efnilega klˇna til prˇfunar.

á

Asparblendingar ß Mˇgilsß

á

Miki­ verk er ˇunni­ vi­ a­ prˇfa allan ■ann efnivi­ sem or­i­ hefur til Ý fyrrnefndum verkefnum. Ăskilegt vŠri a­ hefja kynbŠtur ß vÝ­i og jafnvel elri og reyni, me­ ■a­ a­ markmi­i a­ fß fram klˇna og stofna sem henta Ý teinungarŠkt e­a skammlotuskˇgrŠkt til lÝfmassaframlei­slu. ŮvÝ mi­ur er takm÷rku­u fjßrmagni veitt til kynbˇtaverkefna af opinberri hßlfu, og erfi­lega gengur a­ fß rannsˇknasjˇ­i til ■ess a­ styrkja verkefni sem taka langan tÝma Ý framkvŠmd.

á

Erlendis er vÝ­ir mest nota­ur Ý teinungarŠkt (SRC) en ÷sp Ý skˇgrŠkt me­ stutta lotu (SRF). VÝ­irinn er sleginn ß 3-5 ßra fresti og ■etta endurteki­ a.m.k. fjˇrum sinnum ß s÷mu pl÷ntunum. Íspin er felld ß bilinu 8-20 ßra og stundum a­eins uppskorin einu sinni og ■ß planta­ aftur e­a landi­ teki­ til annarra nota. Ăskilegt er tali­ a­ stofnar nßi 15 sm ■vermßli Ý brjˇsthŠ­ ■egar trÚn eru felld. Bestu klˇnar sem v÷l er ß hÚr ß landi gŠtu hugsanlega nß­ ■essu marki vi­ 15-20 ßra aldur og vŠru trÚn ■ß 13-16 metra hß. Einnig mŠtti nota valda asparklˇna Ý teinungarŠkt og e.t.v. uppskera ß 5-6 ßra fresti. ═ ■ß rŠktun ■arf a­ nota klˇna sem mynda fljˇtt marga sprota frß stubbum eftir a­ trÚn hafa veri­ h÷ggvin.

Fleiri trjßtegundir koma til greina Ý akurskˇgrŠkt. Mß ■ar t.d. nefna elritegundir og reynivi­.

á

Kostir akurskˇgrŠktará

Fyrir landeigendur hefur skammtÝmaskˇgrŠkt af ■vÝ tagi sem hÚr hefur veri­ lřst řmsa kosti. MikilvŠgast er a­ skˇgareigandinn fŠr tekjur sÝnar mun fyrr en ef um hef­bundna skˇgrŠkt er a­ rŠ­a. Eftir a­ rŠktunarlotu lřkur getur hann teki­ landi­ til annarra nota ef honum sřnist svo. Ůa­ ■arf einnig mun minna land fyrir framlei­sluna en venjulega fer undir hef­bundinn skˇg. Oft er tala­ um a­ skˇgrŠkt keppi um land vi­ kornrŠkt og a­ra fˇ­ur- e­a matvŠlaframlei­slu. Ůa­ er varla tilfelli­ hÚr ß landi. ═slenskar b˙jar­ir eru yfirleitt ■a­ stˇrar a­ ekki er ■÷rf ß a­ nřta allt landi­ fyrir fˇ­urrŠkt. RŠktun hra­vaxta trjßtegunda hentar oft vel ß landi sem er ekki heppilegt til kornrŠktar e­a t˙nrŠktar, t.d. ß framrŠstum mřrum e­a grřttu landi. Ůa­ er einnig kj÷ri­ a­ skipuleggja skˇgrŠktina ■annig a­ skˇgurinn veiti skjˇl fyrir a­ra rŠktun og b˙pening. Allt mŠlir ■vÝ me­ ■vÝ a­ hefja sem fyrst tilraunir me­ akurskˇgrŠkt. ┴ nŠstu ßrum munum vi­ vonandi eignast ˙rval klˇna af ÷sp og e.t.v. fleiri trjßtegundum sem henta fyrir akurskˇgrŠkt Ý ÷llum landshlutum.

á

Ůessi grein birtist ÷rlÝti­ stytt og breytt Ý bla­i Landssamtaka skˇgareigenda Ý vor.

á

Tr˙ver­ugleiki og traust

╔g horf­i ß Kastljˇsi­ Ý kv÷ld ■ar sem ١rhallur sauma­i a­ Jˇni og Degi. MÚr fannst eins og oft ß­ur ekki au­velt a­ skilja sv÷r grÝnistans, en haf­i ■ˇ ß tilfinningunni a­ hann vŠri n˙ a­ tala Ý fullri alv÷ru. ١rhallur spur­i hann hva­ eftir anna­ af hverju hann hef­i ekki leita­ til SjßlfstŠ­isflokksins lÝka. Jˇn svara­i hva­ eftir anna­ a­ ■etta vŠri spurning um a­ spilla ekki tr˙na­i og trausti. ╔g er fyrst n˙ a­ ßtta mig ß ■vÝ hva­ hann ßtti vi­. Flokkur sem leitar til margra flokka til ■ess a­ kanna hver bř­ur best missir tr˙na­ og traust.
mbl.is Jˇn Gnarr ver­ur borgarstjˇri
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Norsk-Ýslenska l˙pÝnuumrŠ­an

Nřlega birtist frÚtt Ý norska rÝkis˙tvarpinu um a­ fyrirhuga­ vŠri a­ leggja blßtt bann vi­ rŠktun l˙pÝnu Ý Noregi (sjß tengil).

http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nordland/1.7132956

Fyrir sk÷mmu kynnti Ýslenski umhverfisrß­herrann ßform um a­ kortleggja ˙tbrei­slu alaskal˙pÝnu og a­ ey­a henni ß vissum st÷­um. Ekki er ■ˇ um a­ rŠ­a s÷mu l˙pÝnutegundina Ý l÷ndunum, ■ar sem Ý Noregi er ■a­ gar­al˙pÝna (Lupinus polyphyllus) sem mßli­ snřst um. ┴ ■essum tegundum er ■ˇ enginn e­lismunur. Mj÷g frˇ­legt er a­ sko­a umrŠ­una um frÚttina Ý tenglinum hÚr fyrir ofan. H˙n minnir ˇneitanlega ß margt sem sagt er um l˙pÝnu hÚr ß landi. Sitt sřnist hverjum eins og gengur. ═ norsku umrŠ­unni kemur ■ˇ fram sjˇnarmi­ sem ekki hefur heyrst svo miki­ hÚr heima, en ■a­ er a­ afsta­an til l˙pÝnunnar fylgi mj÷g stjˇrnmßlasko­unum fˇlks. Ůjˇ­ernissinna­ir vinstrimenn hatast vi­ l˙pÝnuna en hŠgrimenn eru henni hli­hollir. Ůarna skÝn au­vita­ Ý gegn ˇlÝk lÝfssko­un ■essara hˇpa var­andi afskipti rÝkisins af mßlefnum ■egnanna. Sumir vilja hafa allt sem frjßlsast en a­rir eru fylgjandi str÷ngu a­haldi og eftirliti stjˇrnvalda. Ůetta yfirfŠrist ß nßtt˙runa, en ■ar kemur lÝka til ˇskin um a­ halda nßtt˙runni sem mest ˇbreyttri og for­ast allt sem vir­ist famandi og sumir telja ekki eiga heima Ý nßtt˙ru landsins. Ůeir sem lengst gengu Ý ■essu voru nasistar Ý Ůřskalandi, sem seint ver­a ■ˇ kenndir vi­ vinstrimennsku.

Vi­br÷g­ vi­ ßkv÷r­un Ýslenska umhverfisrß­herrans ur­u nokkur. ┴ FÚsbˇkinni var stofnu­ sÝ­an äVinir l˙pÝnunnarô til varnar ■essari pl÷ntutegund (sjß http://www.facebook.com/profile.php?id=100000648332290&v=info#!/group.php?gid=117724394910732á). Ur­u ■ar allsn÷rp or­askipti til a­ byrja me­, en umrŠ­an hefur n˙ rˇast.

Eitt er a­ stjˇrnv÷ld lřsi yfir vilja sÝnum en anna­ hvort stefnan er framkvŠmanleg. Allar herfer­ir til ey­ingar e­a ˙trřmingar ß lÝfverum sem komi­ hafa sÚr fyrir Ý lÝfrÝkinu kosta mikla fjßrmuni. Jafnvel Ý hinu au­uga olÝurÝki frŠnda okkar er deilt um ■a­ til hva­a verkefna sÚ brřnast a­ verja fjßrmunum almennings. Og vÝst er a­ m÷rgum ■ykja m÷rg verkefni meira a­kallandi en ey­ing framandi plantna, jafnvel ■ˇtt ■Šr geti ß vissum st÷­um flokkast undir illgresi.

HÚr ß landi er augljˇst hva­ veldur aukinni ˙tbrei­slu alaskal˙pÝnu, en ■a­ er afnßm sau­fjßrbeitar ß stˇrum svŠ­um. SÚ beit aflÚtt breytist margt Ý grˇ­urfarinu. Vilji menn vi­halda grˇ­urfari beitarlandsins er a­eins ein lei­ fŠr; a­ beita landi­.


Ëvissufer­ Ý bo­i Ëlafs Ragnars GrÝmssonar

Ůau stˇrtÝ­indi hafa or­i­ a­ forseti ═slands hefur hafna­ l÷gum frß Al■ingi um sam■ykki sitt. Ůetta er reyndar anna­ skipti­ sem hann leikur ■ann leik. Munurinn er sß a­ Ý fyrra skipti­ var um a­ rŠ­a lÝtt Ýgrunda­ mßl sem skipti ■jˇ­ina litlu, en n˙ er efnahagslegri afkomu ■jˇ­arinnar teflt Ý tvÝsřnu sem og ßliti ■jˇ­arinnar erlendis.

R÷kstu­ningur forsetans bygg­ist einkum ß tvennu. ═ fyrsta lagi miklum fj÷lda undiskrifta sem honum h÷f­u borist, og Ý ÷­ru lagi naumur meirihluti fyrir frumvarpinu ß Al■ingi. Hann seildist meira a­ segja svo langt Ý mßlflutningi sÝnum a­ halda ■vÝ fram a­ meirihluti al■ingismanna vildi ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu, ■rßtt fyrir a­ ■ingi­ hafi fellt till÷gu um slÝka atkvŠ­agrei­slu. ═ ■ri­ja lagi mß nefna a­ hann taldi a­ ßkv÷r­un sÝn mundi efla samst÷­u me­al ■jˇ­arinnar!

╔g Štla a­ gera undirskriftas÷fnunina a­ umtalsefni. Frˇ­legt vŠri a­ fß greiningu ß ■vÝ af hva­a hv÷tum fˇlk skrifa­i undir ßskorun til forseta um a­ neita a­ undirrita l÷gin.á ═ mÝnum huga eru ■a­ ■rÝr hˇpar sem hafa ■arna teki­ h÷ndum saman.

1. Hˇpurinn sem neitar a­ vi­ eigum a­ borga. Ůetta fˇlk hefur haldi­ ■vÝ fram a­ Ýslenskir skattgrei­endur eigi ekki a­ borga skuldir einkabanka. Ůegar ■essu fˇlki er bent ß alvarlegar aflei­ingar ■ess a­ standa ekki vi­ skuldbindingar okkar (sem ■a­ reyndar vi­urkennir ekki a­ sÚu til sta­ar), svo sem ßlitshnekkir okkar Ý hˇpi ■jˇ­anna og engin fjßrhaga­sto­ frß ÷­rum ■jˇ­um, heldur ■etta fˇlk ■vÝ blßkalt fram a­ vi­ getu spjara­ okkur ßn allrar lßnafyrirgrei­slu. ╔g kalla ■etta afneitunarhˇpinn.

2. Hˇpurinn sem vill fella rÝkistjˇrnina. Ůetta er hˇpur fˇlks sem sÚr m÷guleikann ß a­ koma rÝkistjˇrninni Ý mikil vandrŠ­i me­ ■vÝ a­ fß forsetann til a­ setja mßli­ Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu. Ůß vŠru verulegar lÝkur ß a­ meirihlutinn felldi l÷gin ˙r gildi og slÝkur ˇsigur mundi vafalÝti­ ver­a til ■ess a­ stjˇrnin seg­i af sÚr. Ůß yr­u kosningar og m÷guleiki fyrir stjˇrnarandst÷­una a­ komast Ý rÝkisstjˇrn a­ ■eim loknum.

3. Hˇpur sem telur a­ vi­ getum nß­ betri samningum vi­ Breta og Hollendinga. ═ ■essum hˇpi eru vafalaust menn ˙r ÷llum flokkum og Úg hef a­ vissu leyti skilning ß sjˇnarmi­um ■essa fˇlks. En eru miklar lÝkur ß ■vÝ a­ eitthva­ meira nßist fram Ý nřjum samningavi­rŠ­unum? Ůessi hˇpur lŠtur oft eins lÝti­ hafi veri­ reynt og heldur ■vÝ fram a­ samningamenn okkar hafi veri­ vanhŠfir. Senda ■urfi nřja og har­sn˙na nefnd, sem sřnt geti Bretum og Hollendingum Ý tvo heimana, til Lund˙na og Haag. Gallinn er sß a­ slÝkar vi­rŠ­ur gŠtu or­i­ mj÷g langvarandi og ˇvÝst a­ betri samningur fengist. Sumir hafa raunar spß­ ■vÝ a­ hann gŠti or­i­ verri en sß sem vi­ h÷fum n˙. ┴ me­a lŠgi Ýslenskt efnahagslÝf Ý dvala og hŠtta ykist ß atvinnuleysi og landflˇtta.

Vafalaust voru fleiri ßstŠ­ur fyrir undirskriftum, t.d. persˇnuleg ˇvild Ý gar­ forsetans og ˇsk um a­ koma honum Ý vanda. Og svo er alltaf hˇpur sem skrifar undir af grei­asemi vi­ Šttingja og vini.

Vonir sumra forsvarsmanna undirskriftas÷fnunarinnar stˇ­u til ■ess a­ skilningur ß bßgri st÷­u okkar og sam˙­ me­ ■jˇ­inni ykist vi­ a­ l÷gunum yr­i hafna­. Fyrstu vi­br÷g­ erlendis frß benda sÝ­ur en svo til ■ess. Skřring stjˇrnarandstŠ­inga ß ■vÝ er a­ ■a­ sÚ rÝkisstjˇrninni a­ kenna; h˙n hafi lßti­ undir h÷fu­ leggjast a­ kynna mßlsta­ okkar erlendis!


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband