FŠrsluflokkur: VÝsindi og frŠ­i

LÝfkol - innlegg Ý kolefnisumrŠ­una

á

á

Um undraefni­ lÝfkol (biochar)

┴ sÝ­ustu ßrum hefur mikil umrŠ­a or­i­ um lÝfkol (biochar, charcoal, agrichar, terra preta) sem jar­vegsbŠtandi efni. HÚr er Ý rauninni a­eins um hi­ eldforna efni vi­arkol a­ rŠ­a, en lÝfkol eru framleidd me­ ■a­ a­ markmi­i a­ vinna ■au Ý jar­veg og koma ■annig kolefni fyrir Ý varanlega geymslu. ═ jar­vegi ey­ast kolin ß hundru­um e­a ■˙sundum ßra, en ferskur lÝfmassi sem grafinn er Ý j÷r­u skilar sÝnu kolefni ˙t Ý andr˙mslofti­ ß 10-20 ßrum. A­ auki eykur Ýbl÷ndun rŠktunarjar­vegs me­ lÝfkolum pl÷ntuv÷xt, einkum Ý ˇfrjˇum og s˙rum jar­vegi.

Ůa­ er langt Ý frß a­ ■essi a­fer­ til ■ess a­ auka frjˇsemi jar­vegs sÚ nř af nßlinni. IndÝßnar ß Amazˇn-svŠ­inu hafa nota­ hana Ý meira en tv÷■˙sund ßr til ■ess a­ gera ˇfrjˇan regnskˇgajar­veginn frjˇsamari. Vi­ ■a­ d÷kknar hann og kallast terra preta ß port˙g÷lsku, en lÝfkolin hafa einnig veri­ k÷llu­ ■essu nafni vÝ­a um heim.

á

á

LÝfkol e­a vi­arkol eru framleidd me­ bruna ■ar sem lÝti­ e­a ekkert s˙refni kemst a­. Ůau eru langt frß ■vÝ a­ vera einsleit afur­. Vi­ framlei­slu ■eirra er řmiss konar lÝfmassi nota­ur sem hrßefni. Ůa­ getur veri­ trjßvi­ur, gras, hßlmur, mykja og fleira, og hin endanlega lÝfkolaafur­ veltur ß ■vÝ hvert hrßefni­ er. Framlei­slua­fer­in sem nefnist koluná(pyrolysis) rŠ­ur miklu, einkum hversu hßr hitinn ver­ur og hversu langur tÝmi er nota­ur til upphitunar. Mest af lÝfkolum og lÝfolÝu (bio-oil) fŠst vi­ 300-500 gß­u hita, en sÚ hitinn hŠrri breytist sÝfellt meira af hrßefninu Ý lofttegundir (afgas)ásvo sem kolmˇnoxÝ­, metan og vetni. SÚ gras e­a hßlmur nota­ sem hrßefni umbreytast 20-30% af efninu Ý lÝfkol, en 42-62% sÚ trjßvi­ur nota­ur Ý framlei­sluna og nřjustu tŠkni beitt. Afgasi­ er hŠgt a­ nřta ß řmsan hßtt til orkuframlei­slu. HÚr ß landiámunu afur­ir ˙r skˇgum ver­a a­alhrßefni­. ŮßámŠtti nřta bolvi­inn Ý framlei­slu vi­arkola fyrir kÝsilmßlmverksmi­jur, en greinar og lÚlegra efni yr­i nřtt sem lÝfkol. Hßlmur af korn÷krum hentar lÝka vel Ý lÝfkol.á

Myndin sřnir hve fj÷lbreytt hrßefni er hŠgt a­ nota til ■ess a­ framlei­a lÝfkol og hva­a afur­ir kolunin gefur af sÚr.

á

á

á

┴hrif ß jar­veg og pl÷ntuv÷xt

á

LÝfkolin hafa gÝfurlega stˇrt yfirbor­ sem allir frumuveggir og Š­ar Ý pl÷ntuvefnum mynda. Eitt gramm af lÝfkolum getur ■annig haft yfir 300 m2 yfirbor­, sem er ˇtr˙leg tala. Ůetta mikla yfirbor­ skapar stˇraukna jˇnskiptahŠfni Ý jar­vegi svo og auki­ yfirbor­ fyrir ÷rverur, sem eru ■arna Ý skjˇli fyrir samkeppnis- og afrßns÷rverum og Ý st÷­ugu umhverfi.

┴hrif ß pl÷ntuv÷xt eru fyrst og fremst talin stafa af ■vÝ a­ jˇnskiptaeiginleikar lÝfkolanna bŠti nřtingu nŠringarefna. Fleira hefur ■ˇ veri­ nefnt, t.d. a­ kolin veiti gagnlegum ÷rverum, eins og svepprˇtarsveppum, ßkjˇsanleg skilyr­i.

á

á

Tali­ er a­ lÝfkolin bindi stˇran hluta af nituroxÝ­um sem allajafna rj˙ka ˙r jar­vegi og einnig ammˇnÝak sem annars mundi tapast ˙r jar­veginum. áMisvÝsandi vÝsbendingar eru var­andi metan; nokkrar rannsˇknir sřna minnkun, en a.m.k. ein sřnir aukningu ß ˙tstreymi me­ tilkomu lÝfkola.

LÝfkol eru basÝsk og hŠkka sřrustig jar­vegs verulega sÚu ■au plŠg­ ni­ur Ý hann. A­ hluta til er hŠgt a­ rekja aukinn pl÷ntuv÷xt Ý s˙rum jar­vegi sem lÝfkolum hefur veri­ blanda­ Ý, til hŠkkunar sřrustigs. LÝfkolin koma ■annig Ý sta­ k÷lkunar.

Aukning Ý niturnßmi hefur mŠlst hjß belgjurtum sem rŠkta­ar voru Ý lÝfkolajar­vegi. ┴hrifin voru rakin til betra a­gengis Rhizobium-bakterÝa a­ Mo og B, en a­ einhverju leyti einnig til aukins a­gengis plantnanna a­ P , Ca og K ßsamt hŠkkun ß pH.

á

Kolefnisbinding

á

┴stŠ­a ■ess mikla ßhuga ß lÝfkolum sem blossa­ hefur upp ß sÝ­ustu ßrum mß rekja til umrŠ­unnar um takm÷rkun ß losun grˇ­urh˙saloftegunda, og ■ß einkum koldÝoxÝ­s. Notkun lÝfeldsneytis, sem er kolefnishlutlaust, hefur veri­ a­ aukast, t.d. brennsla lÝfmassa og framlei­sla ß orkuefnum ˙r honum. Hugmyndin um a­ framlei­a vi­arkol til geymslu Ý jar­vegi mun hafa komi­ fram fyrir tveimur ßratugum, en vakti litla athygli. Ůa­ sem gaf ■essari hugmynd byr undir bß­a vŠngi er aukinn ■ungi Ý kolefnisumrŠ­unni Ý heiminum og svo s˙ sta­reynd a­ Ýbl÷ndun jar­vegs Ý ÷krum me­ lÝfkolum getur auki­ uppskeru. Ůar me­ eru slegnar tvŠr flugur Ý einu h÷ggi. Unni­ hefur veri­ a­ ■vÝ a­ fß ■essa a­fer­ til kolefnisbindingar vi­urkennda Ý loftslagssßttmßla Sameinu­u ■jˇ­anna. Ef tekst a­ sřna fram ß varanleika ■essarar geymslua­fer­ar vir­ast miklar lÝkur ß a­ ■a­ takist a­ fß slÝka vi­urkenningu. Rannsˇknir hafa flestar veri­ ger­ar Ý hitabeltinu, en ending kolanna Ý jar­vegi tempra­a beltisins og ßhrif ß pl÷ntuv÷xt ■ar ■arf a­ rannsaka betur. Sveiflur ß milli frosts og ■Ý­u gŠtu t.d. auki­ ni­urbrot lÝfkola. Eins ■arf a­ rannsaka betur jar­vegsßhrif og endingu hinna ˇlÝku lÝfkolager­a.

á

Heimildir

á

Lehmann, J., J. Gaunt and M. Rondon (2006). Bio-char sequestration in terrestrial ecosystems - A review. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change 11: 403-427

á

Lehmann J. and M. Rondon (2006) Bio-char soil management on highly weathered soils in the humid tropics. In Uphoff N et al. (ed.) Biological Approaches to Sustainable Soil Systems. CRC Press, Boca Raton , FL. pp.517-530

á

Major J, Rondon M, Molina D, Riha S and Lehmann J (2010). Maize yield and nutrition during 4 years after biochar application to a Colombian savanna oxisol. Plant and Soil 333: 117-128

á

Rillig, Matthias C., Marcel Wagner, Mohamed Salem, Pedro M. Antunes, Carmen George, Hans-GŘnter Ramke, Maria-Magdalena Titirici and Markus Antonietti (2010). Material derived from hydrothermal carbonization: Effects on plant growth and arbuscular mycorrhiza. Applied Soil Ecology Volume 45, Issue 3, July 2010, Pages 238-242

á

Rondon, Marco A.á & Johannes Lehmann & Juan RamÝrez & Maria Hurtado (2007). Biological nitrogen fixation by common beans (Phaseolus vulgaris L.) increases with bio-char additions. Biol Fertil Soils 43:699-708

á

Van Zwieten, L. & S. Kimber & S. Morris & K. Y. Chan & A. Downie & J. Rust & S. Joseph & A. Cowie (2010). Effects of biochar from slow pyrolysis of papermill waste on agronomic performance and soil fertility. Plant Soil 327:235-246

á

Vefslˇ­ir

á

http://www.biochar-international.org/ukbrc

á

http://www.biochar.info/biochar.biochar-articles.cfml

á

http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7924373.stm

á

http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/richardblack/2010/08/last_year_you_could_hardly.html

á

http://eusoils.jrc.ec.europa.eu/ESDB_Archive/eusoils_docs/other/EUR24099.pdf

á

http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ef9501859

á


L˙pÝnuumrŠ­an sett Ý samhengi

Ůa­ vora­i vel Ý ßr og sumari­ hefur veri­ grˇ­ri hagstŠtt, svo allt Ý lÝfrÝkinu hefur veri­ fyrr ß fer­inni en venja var fyrr ß ßrum. ═ sÝ­asta mßnu­i var blˇmgun margra trjßa og runna ˇvenju mikil og margar jurtir ßttu einnig sitt blˇmaskei­ Ý j˙nÝ. Ein af ■eim jurtum sem setur mikinn svip ß j˙nÝmßnu­ vÝ­a Ý grennd vi­ ■Úttbřli er alaskal˙pÝnan, sem er pl÷ntutegund sem ˇ■arft er a­ kynna. UmrŠ­ur um ■essa pl÷ntu hafa oft veri­ lÝflegar, en ■ˇ lÝklega aldrei eins og n˙. Ors÷kin er skřrsla Nßtt˙rufrŠ­istofnunar ═slands (N═) og LandgrŠ­slu rÝkisins (Lr) um alaskal˙pÝnu og skˇgarkerfil og yfirlřsingar um a­ger­ir gegn l˙pÝnu og greinaskrif Ý framhaldinu.

á

L˙pÝna ß Mřrdalssandi

áVi­br÷g­ skˇgrŠktarfˇlksá

Vi­br÷g­ margra a­dßenda l˙pÝnunnar hafa veri­ h÷r­. Stofnu­ hefur veri­ fÚsbˇkarsÝ­a til stu­nings l˙pÝnunni og SkˇgrŠktarfÚlag ═slands og SkˇgrŠkt rÝkisins hafa gagnrřnt skřrsluna har­lega. Umhverfisrß­herra hefur lßti­ ■essa gagnrřni sem vind um eyrun ■jˇta og heldur fast vi­ sÝn ßform um takmarkanir ß notkun l˙pÝnu og ßform um ey­ingu hennar ß svŠ­um ■ar sem sÚrfŠ­ingar N═ telja a­ h˙n eigi ekki heima.

á

R÷k fyrir a­ger­um og mˇtr÷ká

H÷fu­r÷k l˙pÝnuandstŠ­inga hnÝga a­ ■vÝ a­ l˙pÝnan ˇgni ÷­rum pl÷ntutegundum og vistkerfum og dragi ˙r lÝffrŠ­ilegum fj÷lbreytileika. L˙pÝnuvinir draga allt ■etta Ý efa. Engum pl÷ntutegundum sÚ ˇgna­ nÚ heldur sÚu vistkerfi Ý hŠttu vegna l˙pÝnunnar. Ůeir telja einnig a­ N═ t˙lki hugtaki­ lÝffrŠ­ilegan fj÷lbreytileika mj÷g ■r÷ngt, ■ar sem a­eins sÚ liti­ ß fj÷lda ■eirra pl÷ntutegunda sem l˙pÝnan kann a­ yfirskyggja, en ekkert tillit teki­ til aukins fj÷lbreytileika ÷rvera og dřralifs Ý kj÷lfar l˙pÝnunnar. H÷fundar skřrslunnar fyrrnefndu kŠri sig einnig kollˇtta um aukna framlei­slu og lÝffrŠ­ilega bur­argetu hins nřja e­a breytta vistkerfis.

á

Framandi tegundir Ý skˇgrŠktá

Eitt atri­i skřrir ■ˇ andst÷­u skˇgrŠktarmanna ÷­ru fremur. Ůa­ er s˙ ßhersla sem oft er l÷g­ ß ska­semi innfluttra e­a framandi ßgengra plantna, eins og ■a­ er or­a­. Fullyr­ing eins og: äŮessi tegund er innflutt og ß ■vÝ ekki heima hÚrö, fer mj÷g fyrir brjˇsti­ ß skˇgrŠktarfˇlki, sem skřrist au­vita­ af ■vÝ a­ flestar trjßtegundir sem hÚr eru rŠkta­ar eru innfluttar. ┴hugafˇlki um skˇggrŠ­slu ß landinu ■ykir ■vÝ nŠrri sÚr h÷ggvi­ og ˇttast a­ ef stjˇrnv÷ld halda ßfram me­ ßform Ý anda l˙pÝnuskřrslunnar, muni r÷­in brßtt koma a­ trjß- og runnategundum sem nota­ar eru Ý skˇgrŠkt. Nřleg norsk lagasetning sřni hva­ getur gerst ef menn sofna ß ver­inum gagnvart ÷fgasinnu­um nßtt˙ruverndarm÷nnum.

á

┌tlendingahatur og a­skilna­arstefna?á

Sumum nßtt˙ruverndarsinnum ver­ur tÝ­rŠtt um innfluttar e­a framandi ßgengar tegundir og vilja gera stˇran mun ß ■eim og innlendum ßgengum tegundum. Hver eru r÷kin fyrir ■vÝ a­ skipta Ýslensku flˇrunni Ý innflutta og innlenda tegundahˇpa? Vi­ skulum vera ■ess minnug a­ eftir Ýs÷ldina voru pl÷ntutegundir ß ═slandi lÝklega a­eins fjˇr­ungur af ■eim fj÷lda sem n˙ er hÚr. Sennilega hefur um fjˇr­ungur af Ýslensku flˇrunni flust hinga­ me­ m÷nnum, viljandi e­a ˇviljandi eftir landnßm. Ůar ß me­al eru lÝkast til allar Ýslensku belgjurtirnar. ┴ sÝ­ustu ÷ld var fari­ a­ flytja nřjar pl÷ntutegundir markvisst inn Ý landi­ til reynslu, en Ý gegn um tÝ­ina hafa margar tegundir slŠ­st hinga­ meira og minna af tilviljun.

═ ■eirri vi­leitni a­ flokka pl÷ntutegundir Ý Ýslenskar og framandi tegundir lentu menn Ý ■eim vanda a­ ßkve­a hve lengi innflutt tegund ■yrfti a­ hafa veri­ ß landinu til ■ess a­ hafa ÷­last ■egnrÚtt og teljast Ýslensk. ┴tti einungis a­ telja ■Šr tegundir Ýslenskar sem sannanlega voru hÚr vi­ landnßm? Ekki gekk ■a­ vegna ■ess a­ engin veit me­ vissu um allar tegundir sem ■ß kunna a­ hafa veri­ hÚr, ■ˇtt margar sÚu ■ekktar ˙r jar­l÷gum. ┴tti a­ mi­a vi­ sautjßndu, ßtjßndu e­a nÝtjßndu ÷ld ■egar meiri heimildir voru tiltŠkar um flˇruna en ß­ur? Einhverra hluta vegna leist m÷nnum ekki ß ■a­ og ni­ursta­an var­ a­ mi­a vi­ 3. ˙tgßfu Flˇru ═slands sem kom ˙t ßri­ 1948. Allar tegundir sem ■ar eru skrß­ar skulu teljast Ýslenskar, en a­rar teljast innfluttar e­a framandi. H÷fundum Flˇru ═slands var raunar kunnugt um margar tegundir sem voru komnar hinga­ fyrir ßri­ 1948,á en h÷f­u ˇverulega ˙tbrei­slu og var ■vÝ řmist sleppt e­a skrß­ar sem slŠ­ingar.

Alaskal˙pÝnan er ein ■eirra tegunda sem ekki nß­i neinni ˙tbrei­slu fyrr en eftir mi­ja sÝ­ustu ÷ld, ■ˇtt h˙n hafi komi­ til landsins miklu fyrr. Einkum voru ■a­ skˇgrŠktarmenn sem dreif­u l˙pÝnunni til a­ byrja me­, vegna ■ess a­ ■eir h÷f­u yfir fri­u­u landi a­ rß­a. S˙ s÷gulega sta­reynd skřrir kannski a­ hluta vi­br÷g­ ■eirra vi­ ey­ingarßformunum. Seinna tˇk svo LandgrŠ­slan l˙pÝnuna Ý sÝna ■jˇnustu og sß­i sums sta­ar Ý stˇr og samfelld uppgrŠ­slusvŠ­i. LÝkja mß ■eirri breytingu sem l˙pÝnan hefur vÝ­a valdi­ ß grˇ­urfari vi­ kraftaverk. L˙pÝnan er fyrir l÷ngu komin um allt land og dreifist nokku­ hratt ˙t um mela og grundir ■ar sem ekki er sau­fjßrbeit. ═ augum sumra mßlsmetandi nßtt˙rufrŠ­inga er h˙n samt enn framandi tegund. Ůessu er ÷fugt fari­ ■egar um skordřr e­a fugla er a­ rŠ­a. Dřrin, t.d. vespur, hunangsflugur e­a glˇkollur, eru or­nir Ýslenskir borgarar ÷rfßum ßrum eftir a­ ■eirra ver­ur fyrst vart. Ůau ■urfa a­eins a­ sanna a­ ■au geti lifa­ hÚr.

á

á

Leggjum ni­ur a­skilna­arstefnuna

MÝn tillaga er s˙ a­ vi­ hŠttum a­ skipta Ýslensku flˇrunni Ý Ýslenskar og ˙tlenskar (framandi) tegundir. Allar pl÷ntutegundir sem n˙ eru Ý landinu og hafa nß­ einhverri ˙tbrei­slu Štti a­ telja Ýslenskar. Ůa­ ■ř­ir au­vita­ ekki a­ okkur lÝki vel vi­ ■Šr allar e­a a­ sumar ■eirra geti ekki or­i­ illgresi vi­ einhverjar a­stŠ­ur. Tegundir sem lengi hafa veri­ Ý landinu geta veri­ til ama engu sÝ­ur en tegundir sem nřlega hafa flust til landsins. Og til eru tegundir sem margir hef­u ˇska­ a­ ekki hef­u borist til landsins. En vi­ ver­um a­ sŠttast vi­ flˇruna okkar eins og h˙n er.

á

ËŠskilegar tegundir

á

Hafandi sagt ■etta vil Úg taka skřrt fram a­ til eru tegundir, sem enn eru ekki hinga­ komnar, sem vi­ ˇskum ekki eftir a­ fß til landsins. Ůar mß nefna řmsar eitra­ar tegundir, ■yrnˇttar tegundir e­a illgresi (ßgengar tegundir) af řmsu tagi. ËvÝst er hverjar ■eirra myndu nß hÚr fˇtfestu, en me­ hlřnandi ve­urfari aukast lÝkur ß ■vÝ. Ůess vegna Štti umhverfisrß­uneyti­ a­ setja sem fyrst saman lista yfir pl÷ntutegundir sem ˇleyfilegt sÚ a­ flytja inn Ý landi­. Landb˙na­arrß­uneyti­ setti fyrir l÷ngu regluger­ me­ lista yfir ■ß pl÷ntuska­valda sem banna­ er a­ flytja til landsins. Ůa­ er miklu betri og skilvirkari lei­ en s˙ sem umhverfisrß­uneyti­ hug­ist fara, sem sÚ a­ banna innflutning allra nřrra pl÷ntutegunda. Ůar var ■ˇ gert rß­ fyrir a­ hŠgt vŠri a­ veita undan■ßgu a­ fenginni ums÷gn N═. Vandamßli­ er ■ˇ alltaf a­ nß a­ kynna slÝkar reglur fyrir almenningi. Bannlista ■arf a­ kynna rŠkilega ef banni­ ß a­ nß tilgangi sÝnum.

á

Alaskal˙pÝna er ein af m÷rgum belgjurtategundumá

En svo aftur sÚ viki­ a­ l˙pÝnunni. Vel mß vera a­ alaskal˙pÝna hafi veri­ ofnotu­ ß řmsum st÷­um og menn hafi ekki sÚst fyrir Ý ßkafa sÝnum vi­ a­ bŠta landi­. ╔g hef lengi veri­ ■eirrar sko­unar a­ nřta Štti fleiri tegundir belgjurta til landbˇta. Trjßtegundir eins og elri mŠtti einnig nota vÝ­ar. ═ nř˙tkomnu SkˇgrŠktarriti er ßgŠtt yfirlit yfir tegundir belgjurta sem til greina koma. Vandinn er sß a­ frŠ af flestum ■eirra er ekki ß marka­i. ١ er frŠ af smßrategundunum fßanlegt, en ■ar er ■ˇ um stofna a­ rŠ­a sem Štla­ir eru til t˙nrŠktar en ekki landgrŠ­slu. ┴ hßlendi ═slands og vi­ erfi­ skilyr­i ß lßglendi er ■ˇ lÝklega engin tegund jafnoki alaskal˙pÝnu.


AkurskˇgrŠkt og lÝfmassi

Einf÷ld skilgreining ß skˇgrŠkt er a­ h˙n sÚ frŠ­igreinin sem fjallar um a­ planta trjßm og hir­a um ■au. SkˇgfrŠ­ingar ■Štta saman mannafla, fjßrmagn, landnotkun, vistfrŠ­i■ekkingu og verkkunnßttu ß ■ann hßtt a­ til ver­i skˇgur sem uppfyllir markmi­ rŠktunarinnar. En hva­ er ■ß trÚ? TrÚ hefur veri­ skilgreint sem vi­arkennd fj÷lŠr planta sem hefur einn megin stofn og oftast greinilega krˇnu. Runnar, sem eru margstofna trjßkenndar pl÷ntur eru ■ß ekki trÚ samkvŠmt ■essari skilgreiningu og rŠktun runna er ekki skˇgrŠkt. M÷rk milli trjßa og runna eru hins vegar oft ˇljˇs, sem sÚst vel Ý Ýslenska birkiskˇginum, og ■vÝ e.t.v. rÚtt a­ skilgreina skˇgrŠkt sem rŠktun og umhir­u vi­arplantna.

á

Frß Skaftafelli

á

SÚ liti­ ß tilganginn me­ skˇgrŠkt vandast mßli­ enn frekar. ═ sinni einf÷ldustu mynd er skˇgrŠkt fˇlgin Ý umsjˇn me­ nßtt˙ruskˇgum. Stundum er einungis um a­ger­ir eins og fri­un e­a takm÷rkun ß fj÷lda beitardřra a­ rŠ­a. ═ ÷­rum tilfellum er umhir­an fˇlgin Ý lßgmarks grisjun og ■vÝ a­ fjarlŠgja fallin trÚ. Jafnvel stÝgager­ fyrir fer­amenn og sala vei­ileyfa fellur undir starfssvi­ skˇgrŠktar.

á

┴ hinum ja­ri skˇgrŠktar er rŠktun sem mi­ar a­ framlei­slu vi­ar og lÝfmassa me­ hßmarks ar­semi Ý huga. SlÝk skˇgrŠkt ß margt sammerkt me­ akuryrkju. Enda er ■a­ svo a­ landeigandinn stendur i­ulega frammi fyrir vali um ■a­ hvort hann vill rŠkta trÚ e­a runna til framlei­slunnar e­a hvort hann ß a­ ve­ja ß stˇrvaxnar grastegundir, hamp e­a repju, svo dŠmi sÚu tekin. Ůß er a­ sjßlfs÷g­u um lÝfmassaframlei­slu a­ rŠ­a en ekki framlei­slu timburs.

á

SkˇgrŠkt sem mi­ar a­ lÝfmassaframlei­slu, og mŠtti nefna akurskˇgrŠkt, hefur mun styttri rŠktunarlotu en skˇgrŠkt sem Štlu­ er til timburframlei­slu. Algeng rŠktun varir Ý 3-20 ßr. RŠktun Ý 3-8 ßr nefnist ß ensku short rotation coppice (SRC) og hefur veri­ nefnd teinungarŠkt og ef rŠktunarlotan er 8-20 ßr er skˇgrŠktin nefnd short rotation forestry (SRF), sem gŠti kallast skˇgrŠkt me­ stutta lotu e­a skammlotuskˇgrŠkt. ═ fyrrnefndu rŠktunina veljast oft vÝ­itegundir, en aspir, elri, Eucalyptus (tr÷llatrÚ) o.fl. Ý lengri rŠktunarlotuna. Lengri rŠktunin getur gefi­ af sÚr bor­vi­ vi­ gˇ­ skilyr­i.

á

Ísp ß Hallormssta­

á

═ grannl÷ndum okkar og Ý Nor­ur-AmerÝku hefur skˇgrŠkt til lÝfmassaframlei­slu fŠrst mj÷g Ý v÷xt. Vi­urinn hefur veri­ nřttur til pappÝrsframlei­slu og til beinnar brennslu, en n˙ er Ý vaxandi mŠli leitast vi­ a­ ■rˇa hagkvŠmar a­fer­ir til ■ess a­ framlei­a ˙r lÝfmassanun fljˇtandi eldsneyti, einkum vÝnanda (etanˇl). T÷luvert hefur veri­ framleitt af vÝnanda me­ me­ bruggun korns, en m÷rgum ■ykir ■a­ sˇun, ■ar sem korn Štti fremur a­ nřta til manneldis e­a fˇ­urs.

á

Spyrja mß hvort Ýslensk skˇgrŠkt eigi eitthva­ erindi Ý orkuskˇgrŠkt. ═ ljˇsi mikillar innlendrar og sjßlfbŠrrar orkuframlei­slu kann ■a­ a­ ■ykja ˇlÝklegt. En ■ß ■arf a­ hafa Ý huga a­ um ■ri­jungur orku okkar fer til ■ess a­ knřja samg÷ngu- og flutningatŠki og fiskiskipaflotann. Etanˇl og lÝfdÝsill gŠtu ■egar tÝmar lÝ­a or­i­ mikilvŠgt eldsneyti og leyst jar­efnaeldsneyti af hˇlmi.

┴ ═slandi eru svŠ­i ■ar sem lÝti­ er um jar­hita. Ůar gŠti henta­ a­ brenna vi­i til h˙sakyndingar. ┴ Hallormssta­ ß HÚra­i er fari­ af sta­ tilraunaverkefni me­ fjarvarmaveitu frß kyndist÷­ sem brennir vi­i.

═ vissar ger­ir mßlmframlei­slu ■arf kolefnisgjafa. Sumari­ 2009 skrifu­u SkˇgrŠkt rÝkisins og Elkem ═sland undir samning umáa­ SkˇgrŠktin ˙tvega­i 1000 tonn af grisjunarvi­i ˙r Ýslenskum skˇgum Ý tilraunaverkefni ■ar sem ferskt vi­arkurl er nota­ sem kolefnisgjafi Ý sta­ jar­efnaeldsneytis Ý jßrnblendiverksmi­ju Elkem ß Grundartanga. Reynist vi­arkurli­ vel er stefnt a­ langtÝmasamningi um notkun Ýslensks i­nvi­ar ß Grundartanga. Ljˇst er a­ ■ß ver­ur ■÷rf fyrir m÷rg ■˙sund tonn af kurli ßrlega. ┴samt SkˇgrŠkt rÝkisins stˇ­u Landsamt÷k skˇgareigenda, SkˇgrŠktarfÚlag ═slands og skˇgrŠktarfÚl÷gin Ý nßgrenni verksmi­junnar a­ samningsger­inni.

á

Miki­ magn af kurli ˙r Ýslenskum vi­i er n˙ Ý nota­ sem undirbur­ur undir hesta, svÝn og fi­urfÚna­. Sß marka­ur fyrir Ýslenskt hrßefni hefur vaxi­ mj÷g eftir a­ gengi krˇnunnar fÚll og innflutningur ß spˇnum og kurli var­ ˇhagkvŠmur.

á

TrÚ fyrir lÝfmassaskˇgrŠktáá

═ m÷rgum Ýslenskum skˇgum er or­i­ tÝmabŠrt a­ grisja. Ůa­ er einkum vi­ur ˙r ■eirri grisjun sem n˙ er nřttur Ý framlei­slu undirbur­ar og Ý verkefni­ ß Grundartanga. ═slenskir skˇgar sem komnir eru ß grisjunarstig eru ekki miklir a­ v÷xtum og ■vÝ tÝmabŠrt a­ fara a­ huga a­ skˇgrŠkt sem mi­ar a­ hagkvŠmri framlei­slu ß lÝfmassa fyrir umrŠddan marka­ og til orkuefnaframlei­slu.

á

V÷xtur trjßa hÚr ß landi vissulega minni en vi­ bestu skilyr­i erlendis, en ■essi bestu skilyr­i eru ˇvÝ­a, og mŠlt Ý massa er v÷xturinn alls ekki svo lÝtill ß ═slandi sÚ hann borinn saman vi­ v÷xt Ý ÷­rum nor­lŠgum l÷ndum. Vi­ur er ■ar a­ auki dřr Ý flutningi og er flutningskostna­ur um fjˇr­ungur til ■ri­jungur af ver­mŠti innflutts i­nvi­ar. Einnig mß nefna a­ kostna­ur vi­ a­ koma upp i­nvi­arskˇgi hÚr ß landi er lÝklega mun minni en vÝ­a erlendis vegna minni stofnkostna­ar. Ver­ ß landi er hÚr lŠgra en vÝ­ast hvar Ý ■Úttbřlum landb˙na­arl÷ndum. HÚr er gir­ingarkostna­ur lŠgri en vÝ­a erlendis ■ar sem verjast ■arf nagdřrum og hjartardřrum. Kostna­ar vi­ ey­ingu illgresis er einnig minni Ý Ýslenskri skˇgrŠkt en vÝ­a gerist erlendis.

Tilraun ß Sˇleyjabakka

Me­ kynbˇtum og ˙rvali getum vi­ eignast klˇna og stofna sem vaxa mun hra­ar en ■au trÚ sem n˙ eru rŠktu­ og bŠtt ■annig samkeppnisst÷­u okkar. Einfaldast og fljˇtlegast er a­ kynbŠta vÝ­i og ÷sp. KynbŠtur ß ■essum ŠttkvÝslum eiga sÚr langa s÷gu ß meginlandi Evrˇpu og Ý AmerÝku. HÚr hefur t÷luvert veri­ unni­ a­ klˇnaprˇfunum ß vÝ­i og ÷sp, og ■ß a­allega unni­ me­ ˇbreyttan efnivi­ frß Alaska. Aspir fˇru a­ bera frŠ hÚr ß landi ß ßttunda ßratug sÝ­ustu aldar. ┴ Akureyri var mikil frŠmyndun laust fyrir 1980 og var ■ß safna­ frŠi. Af ■vÝ eru komnir nokkrir klˇnar sem eru Ý tilraunum Rannsˇknast÷­var SkˇgrŠktar rÝkisins ß Mˇgilsß. ┴ Hvolsvelli var safna­ frŠi 1983 og eru klˇnar af ■vÝ frŠi Ý tilraunum. Fyrsta skipulega střr­a vÝxlun var ger­ ß Mˇgilsß 1988 Ý tengslum vi­ i­nvi­arverkefni­ sem ■ß stˇ­ til a­ setja af sta­. Ůa­ var vÝxlun milli I­unnar og Keisara, en 25 klˇnar af ■eirri vÝxlun eru n˙ Ý Hellisskˇgi vi­ Selfoss og vÝ­ar ß Su­urlandi. ┴ri­ 1995 var vÝxla­ saman nokkrum klˇnum frß su­urstr÷nd Alaska og fˇru afkvŠmin Ý tilraunir ß tveim st÷­um ß Su­urlandi. Střr­ar vÝxlanir ß milli margra ˇlÝkra klˇna af alaska÷sp voru ger­ar ßrin 2002, 2004 og 2006. AfkvŠmaprˇfanir ˙r ■eim vÝxlunum hafa veri­ lag­ar ˙t vÝ­a ß landinu, og vori­ 2008 var byrja­ a­ velja efnileg trÚ ˙r ■essum tilraunum. ┴ri­ 2007 voru framleiddir tegundablendingar af ÷sp, ■ar sem alaska÷sp og slÚttu÷sp (Populus deltoides) var vÝxla­, og ˙r ■eim efnivi­i er n˙ veri­ a­ velja efnilega klˇna til prˇfunar.

á

Asparblendingar ß Mˇgilsß

á

Miki­ verk er ˇunni­ vi­ a­ prˇfa allan ■ann efnivi­ sem or­i­ hefur til Ý fyrrnefndum verkefnum. Ăskilegt vŠri a­ hefja kynbŠtur ß vÝ­i og jafnvel elri og reyni, me­ ■a­ a­ markmi­i a­ fß fram klˇna og stofna sem henta Ý teinungarŠkt e­a skammlotuskˇgrŠkt til lÝfmassaframlei­slu. ŮvÝ mi­ur er takm÷rku­u fjßrmagni veitt til kynbˇtaverkefna af opinberri hßlfu, og erfi­lega gengur a­ fß rannsˇknasjˇ­i til ■ess a­ styrkja verkefni sem taka langan tÝma Ý framkvŠmd.

á

Erlendis er vÝ­ir mest nota­ur Ý teinungarŠkt (SRC) en ÷sp Ý skˇgrŠkt me­ stutta lotu (SRF). VÝ­irinn er sleginn ß 3-5 ßra fresti og ■etta endurteki­ a.m.k. fjˇrum sinnum ß s÷mu pl÷ntunum. Íspin er felld ß bilinu 8-20 ßra og stundum a­eins uppskorin einu sinni og ■ß planta­ aftur e­a landi­ teki­ til annarra nota. Ăskilegt er tali­ a­ stofnar nßi 15 sm ■vermßli Ý brjˇsthŠ­ ■egar trÚn eru felld. Bestu klˇnar sem v÷l er ß hÚr ß landi gŠtu hugsanlega nß­ ■essu marki vi­ 15-20 ßra aldur og vŠru trÚn ■ß 13-16 metra hß. Einnig mŠtti nota valda asparklˇna Ý teinungarŠkt og e.t.v. uppskera ß 5-6 ßra fresti. ═ ■ß rŠktun ■arf a­ nota klˇna sem mynda fljˇtt marga sprota frß stubbum eftir a­ trÚn hafa veri­ h÷ggvin.

Fleiri trjßtegundir koma til greina Ý akurskˇgrŠkt. Mß ■ar t.d. nefna elritegundir og reynivi­.

á

Kostir akurskˇgrŠktará

Fyrir landeigendur hefur skammtÝmaskˇgrŠkt af ■vÝ tagi sem hÚr hefur veri­ lřst řmsa kosti. MikilvŠgast er a­ skˇgareigandinn fŠr tekjur sÝnar mun fyrr en ef um hef­bundna skˇgrŠkt er a­ rŠ­a. Eftir a­ rŠktunarlotu lřkur getur hann teki­ landi­ til annarra nota ef honum sřnist svo. Ůa­ ■arf einnig mun minna land fyrir framlei­sluna en venjulega fer undir hef­bundinn skˇg. Oft er tala­ um a­ skˇgrŠkt keppi um land vi­ kornrŠkt og a­ra fˇ­ur- e­a matvŠlaframlei­slu. Ůa­ er varla tilfelli­ hÚr ß landi. ═slenskar b˙jar­ir eru yfirleitt ■a­ stˇrar a­ ekki er ■÷rf ß a­ nřta allt landi­ fyrir fˇ­urrŠkt. RŠktun hra­vaxta trjßtegunda hentar oft vel ß landi sem er ekki heppilegt til kornrŠktar e­a t˙nrŠktar, t.d. ß framrŠstum mřrum e­a grřttu landi. Ůa­ er einnig kj÷ri­ a­ skipuleggja skˇgrŠktina ■annig a­ skˇgurinn veiti skjˇl fyrir a­ra rŠktun og b˙pening. Allt mŠlir ■vÝ me­ ■vÝ a­ hefja sem fyrst tilraunir me­ akurskˇgrŠkt. ┴ nŠstu ßrum munum vi­ vonandi eignast ˙rval klˇna af ÷sp og e.t.v. fleiri trjßtegundum sem henta fyrir akurskˇgrŠkt Ý ÷llum landshlutum.

á

Ůessi grein birtist ÷rlÝti­ stytt og breytt Ý bla­i Landssamtaka skˇgareigenda Ý vor.

á


Evrˇpulerki er framtÝ­artrÚ

Ůa­ eru ekki margar trjßtegundir sem nota­ar eru Ý Ýslenskri skˇgrŠkt. Me­ hlřnandi loftslagi mß vŠnta ■ess a­ tegundir sem ■urfa lÝti­ eitt lengri og hlřrri sumur en hÚr eru a­ jafna­i, nßi a­ festa sig Ý sessi sem skˇgartrÚ. Ein ■essara trjßtegunda er evrˇpulerki.

á

Evrˇpulerki (Larix decidua)á

Lerki hefur vaxi­ ß ═slandi Ý nŠrri eina ÷ld og hefur r˙ssalerki reynst vel Ý skˇgrŠkt ß Nor­ur- og Austurlandi. ┴ Su­urlandi hefur ■a­ ßtt fremur erfitt uppdrßttar. SÝberÝulerki hefur reynst enn ver ß sunnanver­u landinu og er vÝ­a a­ veslast upp. Evrˇpulerki ß sÚr langa s÷gu hÚr ß landi en ekki eru til m÷rg trÚ af ■vÝ og ■a­ hefur lÝti­ veri­ nota­ Ý skˇgrŠkt. FrŠgt er trÚ­ ß N˙pi Ý Dřrafir­i sem n˙ er aldargamalt.

E.lerki Br˙navegi┴ myndinni er trÚ vi­ Br˙naveg 8 Ý ReykjavÝk, sem SkˇgrŠktarfÚlag ReykjavÝkur valdi sem trÚ mßna­arins fyrir nˇvember 2008. Ůa­ mŠlist 13 metra hßtt og ummßl stofns Ý 1,3 m. hŠ­ er 2,06 m. Ůvermßl krˇnu um 11 metrar. LÝklega grˇ­ursett 1943.

á

á

á

á

á

á

á

┴ Nor­urlandi finnast einnig stŠ­ileg trÚ af evrˇpulerki, t.d. ■etta trÚ ß Akureyri. E.lerki Ak

SlÝkir risar gefa vissulega vonir um a­ ■essi tegund geti ßtt sÚr bjarta framtÝ­ ß landinu sem skˇgartrÚ. Vaxtarkraftur og seigla ■eirra trjßa af evrˇpulerki sem til eru hÚr ß landi gaf tilefni til ■ess a­ prˇfa řmis kvŠmi frß mismunandi st÷­um Ý nßtt˙rulegum heimkynnum tegundarinnar. Rannsˇknast÷­ SkˇgrŠktar rÝkisins ß Mˇgilsß stofna­i til kvŠmatilrauna me­ evrˇpulerki ß nokkrum st÷­um ß landinu ß ßrunum 1996 til 1998.á

á

á

Myndin hÚr fyrir ne­an er einmitt af evrˇpulerki ß Mˇgilsß.

Evrˇpulerki

á

á

á

á

á

á

á

á

á

Um evrˇpulerkiá

Evrˇpulerki vex til fjalla Ý Mi­-Evrˇpu ■ar sem ■a­ nŠr hŠst Ý 2400 m.h.y.s. Ůa­ nŠr 25-42 metra hŠ­. Ůa­ er oft beinvaxi­ og keilumynda­ ß unga aldri, en krˇnan ver­ur oft umfangsmikil ß g÷mlum trjßm. Evrˇpulerki getur or­i­ mj÷g gamalt trÚ. ┴ myndinni sÚst 1000 ßra gamalt trÚ Ý Val Malenco ß ═talÝu.

E.lerki ═t

á

Ůegar reynt er a­ rŠkta evrˇpulerki ß lßglendi ß meginlandi Evrˇpu reynist ■a­ oft vi­kvŠmt fyrir sj˙kdˇmum. Betur gengur a­ rŠkta ■ar blendinga ■ess og japanslerkis, svonefnt sifjalerki. HÚr ß landi hefur sifjalerki eitthva­ veri­ reynt. Efnilegur blendingur af evrˇpulerki og r˙ssalerki (Hrymur) hefur veri­ ■rˇa­ur af Ůresti Eysteinssyni hjß SkˇgrŠkt rÝkisins.

á

á

á

á

á

Evrˇpulerki skiptist Ý nokkrar deilitegundir e­a afbrig­i og er flokkunarfrŠ­in nokku­ ß reiki hjß hinum řmsu grasafrŠ­ingum. HÚr ver­ur eftirfarandi skipting notu­.á

L. decidua ssp. romanica Ý R˙menÝu

L. decidua ssp. sudedica Ý TÚkklandi og SlˇvakÝu

L. decidua ssp. polonica Ý Pˇllandi

L. decidua ssp. alpina Ý fr÷nsku, svissnesku og Ýt÷lsku Ílpunum.

L. decidua ssp. raetica Ý SlˇvenÝu.á

KvŠmatilraunirnar frß 1996-1998á

┴ sÝ­asta ßratug var ßkve­i­ a­ leggja ˙t kvŠmatilraunir me­ evrˇ­ulerki ß vegum Mˇgilsßr. Verkefnisstjˇri var ١rarinn Benedikz. Tilraunasta­irnir voru eftirfarandi: Belgsholt Ý Melasveit, Mosfell Ý GrÝmsnesi, Ne­ri-Dalur Ý Mřrdal og LŠkur Ý Dřrafir­i -á allar afskrifa­ar 1999, aff÷ll voru yfir 80% og margir ˇnřtir reitir, og Varmadalur ß Rangßrv÷llum, Vaglir ß Ůelam÷rk, H÷f­i ß V÷llum ß FljˇtsdalshÚra­i og Holtsdalur ß SÝ­u. SÝ­astnefnda tilraunin er stŠrst og best heppnu­.

Ţmsar ßstŠ­ur eru fyrir ■vÝ a­ tilraunir hafa ey­ilagst. S˙r jar­vegur, mikill grasv÷xtur og haustfrost eru lÝklega orsakavaldar, auk ■ess sem pl÷nturnar voru Ý misj÷fnu ßstandi vi­ ˙tpl÷ntun. Ůa­ er ■ˇ heppilegt a­ tilraunin Ý Holtsdal er Ý lagi, vegna ■ess a­ h˙n er Ý ■eim landshluta ■ar sem lÝklegast er a­ evrˇpulerki muni ver­a nota­ Ý skˇgrŠkt og gefur ■vÝ lei­s÷gn um hva­a kvŠmi henta best til ■eirrar notkunar.áá

áE.lerki.Holtsdalur

á

Lerkitilraunin Ý Holtsdal ß SÝ­u Ý byrjun oktˇber 2008.á

Ni­urst÷­ur tilraunanna mß t˙lka ß ■ann veg a­ vi­ a­stŠ­ur eins og eru Ý Holtsdal hefur evrˇpulerki mikla yfirbur­i yfir r˙ssalerki og a­rar lerki tegundir hva­ v÷xt var­ar. ┴ Nor­ur og Austurlandi er hŠ­armunur ß r˙ssa- og evrˇpulerki minni og r˙ssalerki hefur a­ jafna­i betra vaxtarform. Vaxtarform evrˇ­ulerkis er hins vegar misjafnt. Margir einstaklingar eru nokku­ beinvaxnir og slÝk trÚ finnast Ý flestum kvŠmum. Hlutfall ■eirra er ■ˇ lÝklega hŠst innan deilitegundarinnar alpina. Me­alhŠ­ evrˇpulerkikvŠmanna var hausti­ 2008 yfirleitt ß fjˇr­a metra, en ■ar fundust einstaklingar sem voru vel yfir fjˇra metra.

Ni­ursta­an er s˙ a­ evrˇpulerki ß fullan rÚtt ß sÚr Ý skˇgrŠkt vi­ hßlendisbr˙nina ß Su­urlandi. Me­ ˙rvali og kynbˇtum mŠtti bŠta vaxtarform verulega.

á

┴ myndinni hÚr fyrir ne­an sÚst vel hvÝlÝka yfirbur­i evrˇpulerki hefur yfir r˙ssalerki Ý Holtsdal. (R˙ssalerki­ er ■etta litla og ljˇsa Ý bilinu ß milli evrˇpulerkira­anna).á

á

ádsc02353_medium.jpg

á

áHelstu ßlyktanirá

Ľáááááááá Evrˇpulerki vir­ist geta henta­ til rŠktunar ß ve­ursŠlum st÷­um, einkum um sunnanvert landi­

Ľáááááááá Ůa­ gŠti henta­ Ý skˇgrŠkt ß svŠ­um ■ar sem r˙ssalerki reynist illa

Ľáááááááá V÷xtur er gˇ­ur, en formi­ mj÷g misjafnt

Ľáááááááá Lifun Ý tilraununum var vÝ­ast slŠm og kanna ■arf orsakir affalla Ý evrˇpulerki eftir ˙tpl÷ntun

Ľáááááááá Ăskilegt vŠri a­ a­laga bestu kvŠmin me­ ˙rvali og kynbˇtum

Ľáááááááá Ef ve­urfar heldur ßfram a­ hlřna er framtÝ­ evrˇpulerkis bj÷rt ß ═slandiáá

(Ůessi pistill er bygg­ur ß erindi sem bloggari flutti ß Fagrß­stefnu skˇgrŠktargeirans, sem haldin var Ý Ůrˇttarheimilinu Ý Laugardal Ý ReykjavÝk 16. og 17. aprÝl 2009. Me­h÷fundur er ١rarinn Benedikz. Myndir ˙r fyrirlestrinum mß nßlgast ß www.skogur.is)á


Vori­ og skˇgurinn

áEitt af ■vÝ sem var­ til ■ess a­ Úg stofna­i bloggsÝ­u var ■÷rfin fyrir a­ koma ß framfŠri řmsum frˇ­leik um skˇgrŠkt og a­ra rŠktun. N˙ eru fyrstu merki vorsins sjßanleg Ý gar­inum mÝnum og framundan er ■essi dßsamlegi tÝmi ■egar lÝfi­ vaknar af vetrardvalanum.Af ■vÝ tilefni set Úg inn fyrsta pistilinn um trÚ og skˇg ß bloggsÝ­una. A­ ■essu sinni ÷rstutt yfirlit yfir skˇgrŠktars÷guna.

SkˇgrŠkt er ekki g÷mul atvinnugrein ß ═slandi. Fyrstu a­ger­ir Ý ■ß veru a­ vernda leifar birkiskˇganna eru r˙mlega aldargamlar. Um ■a­ leyti voru einnig ger­ar fyrstu tilraunir me­ grˇ­ursetningu trjßtegunda sem ekki h÷f­u ß­ur vaxi­ Ý landinu. ┴ fjˇr­a ßratug sÝ­ustu aldar var fari­ a­ huga a­ enn frekari tilraunum me­ innfluttar tegundir, og ■Šr tilraunir gßfu svo gˇ­a raun a­ upp ˙r mi­ri ÷ldinni hˇf SkˇgrŠkt rÝkisins stˇraukna rŠktun ß lerki, sitkagreni, rau­greni, skˇgarfuru og stafafuru. Margar a­rar tegundir voru einnig prˇfa­ar Ý smßum stÝl, t.d. alaska÷sp. Fljˇtlega kom Ý ljˇs a­ tegundirnar hentu­u misvel eftir landshlutum og jar­vegsger­um, og segja mß a­ allan sÝ­ari hluta aldarinnar hafi menn veri­ a­ lŠra a­ ■ekkja ■arfir og duttlunga ■essara nřju ■egna. Tv÷ ßf÷ll standa upp ˙r ■egar ■essi saga er sko­u­, ■.e. aprÝlhreti­ mikla vori­ 1963 og furul˙sarplßgan sem ger­i nßnast ˙t af vi­ skˇgarfuruna. Af vorhretinu drˇgu skˇgrŠktarmenn ■ann lŠrdˇm a­ kvŠmi og klˇnar sem koma frß svŠ­um me­ kaldan og st÷­ugan vetur henta illa ß sunnan- og vestanver­u landinu og vÝ­ar vi­ sjßvarsÝ­una. Gripi­ var til ■ess rß­s a­ safna efnivi­i af ÷sp og greni frß su­lŠgari svŠ­um Ý Alaska en ß­ur og l÷g­ ßhersla ß a­ planta ■eim trjßm ß ■eim svŠ­um sem verst ur­u ˙ti vori­ 1963. FrŠgar­ur me­ v÷ldum grenitrjßm var sÝ­ar stofna­ur Ý Noregi. L˙sarplßgan var­ hins vegar til ■ess a­ rŠktun skˇgarfuru var algerlega gefin upp ß bßtinn.

١ a­ ■essi ßf÷ll beri hŠst ■egar saga innfluttra trjßa er sko­u­, fer ■vÝ ■ˇ fjarri a­ ■etta sÚ ■a­ eina sem hrjß­ hefur nřb˙ana. Segja mß a­ ß nokkurra ßra fresti komi fram kal, og a­rar ve­urskemmdir einhvers sta­ar ß landinu. K÷ld sumur koma af og til og draga ˙r vaxtargetu og vi­nßms■rˇtti trjßnna. Nřir ska­valdar, misalvarlegir, hafa einnig plaga­ skˇgana okkar. Grenil˙sin (sitkal˙sin) sem talin er hafa borist hinga­ 1959 og asparry­i­, sem fyrst fannst 1999, eru lÝklega verstu plßgurnar.

Um 1990 ver­a viss ■ßttaskil Ý skˇgrŠkt ß ═slandi. Ůß er gert stˇrßtak Ý svonefndri landgrŠ­sluskˇgrŠkt ß vegum skˇgrŠktarfÚlaganna og aukinn kraftur er settur Ý nytjaskˇgrŠkt ß b˙j÷r­um. SÝ­an eru stofnu­ skˇgrŠktarverkefni Ý ÷llum landshlutum Ý anda HÚra­sskˇga, sem leysa nytjaskˇgrŠkt ß b˙j÷r­um af hˇlmi. Markmi­i­ er a­ 5% af lßglendi ═slands ver­i skˇgi vaxi­ eftir 40 ßr.

á

SÝ­an stˇra st÷kki­ 1990 var teki­ hefur ■rˇunin or­i­ s˙ a­ hlutur birkis Ý grˇ­ursetningum hefur aukist, svo og hlutdeild aspar og sitkagrenis. ┴ri­ 1992 var hlutur alaskaaspar af heildarfj÷lda framleiddra plantna 2,7% en var ßri­ 2004 or­inn 8,3%. Hlutur sitkagrenis jˇkst ß sama tÝma ˙r 4,9% Ý 13,9%. Pl÷ntun ß stafafuru og lerki hefur talsvert dregist saman. Hlutdeild annarra tegunda var og er ˇveruleg, en samanlag­ur er hlutur ■eirra allra Ý heildarframlei­slu ■ˇ yfirleitt um e­a yfir 10% ■egar runnar og sjaldgŠfari trjßtegundir eru taldar me­.


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband